Shloka 11
श्रेयो-धर्मकर्मविचारः
Inquiry into Śreyas, Dharma, and Karma
यथा हिरण्यकर्ता वै रूप्यमग्नौ विशोधयेत् । बहुशो&तिप्रयत्नेन महता55त्मकृतेन ह
yathā hiraṇyakartā vai rūpyam agnau viśodhayet | bahuśo 'tiprayatnena mahatā ātmakṛtena ha |
Wika ni Bhīṣma: “Kung paanong ang panday-ginto ay paulit-ulit na dinadalisay ang pilak sa paglalagay nito sa apoy sa pamamagitan ng dakila at sariling pagsisikap, gayon din ang nilalang ay nakapaglilinis ng isip lamang sa paglipas ng daan-daang kapanganakan. Ngunit kung magsasagawa siya ng malaking pagsisikap sa pamamagitan ng mga disiplina gaya ng yajña (handog na sakripisyo) at ng mga gawi ng pagpipigil-sa-sarili—śama at dama—magiging dalisay siya sa iisang buhay.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Purification is possible but typically gradual across many lives; however, intense, self-applied discipline—especially sacrificial duty and inner/outer restraint (śama and dama)—can accelerate moral and mental purification even within a single lifetime.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and inner cultivation, Bhīṣma teaches Yudhiṣṭhira using a craftsman’s analogy: as silver is refined by repeated heating, the mind is refined by sustained effort; rigorous practice can compress what would take many births into one.