Shloka 83
Adhyāya 272: Vṛtrasya Dharmiṣṭhatā, Indrasya Mohaḥ, Vasiṣṭha-upadeśaḥ
Vṛtra’s dharmic stature; Indra’s disorientation; Vasiṣṭha’s counsel
उत्तर न्यायसम्बद्धं ब्रवीति विधिचोदितम् । कुरुनन्दन! वह कोई बहाना लेकर ही धर्म करता है
uttaraṃ nyāya-sambaddhaṃ bravīti vidhi-coditam | kuru-nandana! sa kaścid vyājaṃ kṛtvāiva dharmaṃ karoti, kapaṭenaiva dhana-sampādane ruciṃ dhatte; yadi ca kapaṭena dhanaṃ prāpya siddhiṃ labhate, tadā tasminn eva sarvāṃ buddhiṃ niveśayati | bharata-nandana! tataḥ paṇḍitaiḥ suhṛdbhiś ca nivāryamāṇo 'pi kevalaṃ pāpam eva kartum icchati, nivārayitṝṇāṃ ca dharma-śāstra-vākyaiḥ pratipāditaṃ nyāyopapannaṃ uttaraṃ dadāti |
Wika ni Bhishma: “O ligaya ng mga Kuru, ang gayong tao’y nagsasalita na wari’y kaayon ng katarungan, at nagbabanggit pa ng mga ipinag-uutos ng mga tuntunin. Gumagawa siya ng ‘dharma’ matapos munang mag-imbento ng dahilan, at nahihilig siyang magkamal ng yaman sa pamamagitan ng panlilinlang. Kapag nagtagumpay siyang yumaman sa daya, doon niya ibinubuhos ang buong talino niya. O supling ni Bharata, mula noon—kahit pigilan pa siya ng mga pantas at ng mga kaibigang may mabuting hangarin—kasalanan lamang ang nais niyang gawin; at sa mga nagbabawal sa kanya, naghahain siya ng ‘makatwirang’ sagot, hinabi mula sa mismong mga pangungusap ng dharmaśāstra.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma warns that a morally compromised person can cloak wrongdoing in the language of justice and even cite dharmaśāstra to rationalize deceit. Success in fraudulent gain strengthens the habit, and the person becomes resistant to correction, using clever ‘scriptural’ arguments to defend sin.
In the Śānti Parva’s instruction to Yudhiṣṭhira, Bhishma describes a character-type: someone who performs ‘dharma’ only as a pretext, pursues wealth through fraud, and—when admonished by wise friends—persists in wrongdoing while offering seemingly reasoned, text-backed replies.