Shloka 23
तृष्णाक्षय-उपदेशः
Instruction on the Cessation of Craving
चतुर्द्धारें पुरुषं चतुर्मुखं चतुर्धा चैनमुपयाति वाचा । बाहुभ्यां वाच उदरादुपस्थात् तेषां द्वारं द्वारपालो बुभूषेत्
caturdvāre puruṣaṃ caturmukhaṃ caturdhā cainam upayāti vācā | bāhubhyāṃ vāca udarād upasthāt teṣāṃ dvāraṃ dvārapālo bubhūṣet ||
Wika ni Kapila: “Ang tao ay isang nilalang na may apat na pintuan at apat na mukha. Nilalapitan siya sa apat na paraan sa pamamagitan ng disiplinadong pananalita: sa pamamagitan ng mga bisig (mga gawa), sa pamamagitan ng pananalita mismo, sa pamamagitan ng tiyan (pagnanasa sa pagkain), at sa pamamagitan ng sangkap ng pag-aanak (pwersa ng pita). Nawa’y hangarin ng tao na maging bantay-pinto ng mga pintuang ito—ibig sabihin, pigilan at pamahalaan ang mga ito. Ayon sa turo ng mga śāstra, sa pagwawagi sa apat na pintuang ito ay nararating ang Kataas-taasang Persona—na may apat na ‘mukha’ na tulad ng apat na Veda—sa pamamagitan ng apat na landas: debosyon, kaalaman, pagkilos, at ang yoga ng walong sangkap.”
कपिल उवाच
Educational Q&A
The verse teaches disciplined restraint over four key ‘gates’ of human conduct—actions (arms), speech, appetite (belly), and sexual impulse (genitals). By becoming their ‘gatekeeper’ (dvārapāla), one aligns with śāstric discipline and becomes fit to attain the Supreme Person through recognized spiritual paths.
Kapila is instructing a listener in the Śānti Parva’s philosophical discourse. He uses a metaphor of a four-gated person and urges mastery over bodily and verbal impulses, linking such mastery to attaining the Supreme Puruṣa, symbolically associated with the four Vedas and approached through four yogic means.