Shloka 44
कपिल–स्यूमरश्मि संवादः
Kapila and Syūmaraśmi on Renunciation, Householder Support, and Epistemic Authority
बहुदंशाकुलान् देशान् नयन्ति बहुकर्दमान् । वाहसम्पीडिता धुर्या: सीदन्त्यविधिना परे,किंतु ब्रह्म! तेल, घी, शहद और दवाओंकी बिक्री करनेमें क्या हानि है, बहुत-से मनुष्य तो दंश और मच्छरोंसे रहित देशमें उत्पन्न और सुखसे पले हुए पशुओंको यह जानते हुए भी कि ये अपनी माताओंको बहुत प्रिय हैं और इनके बिछुड़नेसे उन्हें बहुत कष्ट होगा, जबरदस्ती आक्रमण करके ऐसे देशोंमें ले जाते हैं जहाँ दंश, मच्छः और कीचड़की अधिकता होती है। कितने ही बोझ ढोनेवाले पशु भारी भारसे पीड़ित हो लोगोंद्वारा अनुचित रूपसे सताये जाते हैं
bahudaṁśākulān deśān nayanti bahukardamān | vāhasampīḍitā dhuryāḥ sīdanty avidhinā pare ||
Wika ni Tulādhāra: “Sapilitang itinataboy ng mga tao ang mga hayop mula sa mga lupang walang nakakagat na peste, kahit batid nilang mahal na mahal sila ng kanilang mga ina at masakit ang paghihiwalay. Dinadala nila ang mga ito sa mga pook na hitik sa mga insektong nanunusok at sa makapal na putik. Gayundin, maraming hayop na panghila at pangkarga, dinudurog ng mabibigat na pasan, at bumabagsak kapag sila’y pinahihirapan ng iba sa paraang labag sa tuntunin.”
तुलाधार उवाच
Educational Q&A
The verse highlights that adharma often lies in the hidden violence behind ordinary economic activity—coercion, separation of young from mothers, and overburdening animals—urging compassion and lawful conduct (vidhi) rather than exploitation.
Tulādhāra rebukes a moral objection by pointing to common practices: people raid pest-free regions to seize animals and drive them into harsh, insect-ridden, muddy lands, and they overload and mistreat draught animals until they collapse.