कालनियमः शोकशमनं च
Kāla as Regulator; Pacification of Grief
दुष्यन्त्याददतो भृत्या नित्यं दस्युभयादिव । दुर्लभं च धन प्राप्य भृशं दत्त्वानुतप्यते
vaiśampāyana uvāca | duṣyanty ādadato bhṛtyā nityaṃ dasyubhayād iva | durlabhaṃ ca dhanaṃ prāpya bhṛśaṃ dattvānutapyate ||
Sinabi ni Vaiśampāyana: Kahit tinatanggap na nila ang kanilang upa, nananatiling di-kasiya ang mga alipin; na para bang laging may takot sa magnanakaw at tulisan, patuloy silang kumukuha nang kumukuha. At kapag ang panginoon ay nakapagtamo ng yamang bihirang makuha, kung siya’y magbigay nang labis-labis, pagsapit ng huli’y magsisisi rin—at ang kanyang dalamhati’y kasinlaki ng takot na nadarama sa mga tulisan.
वैशम्पायन उवाच
The verse highlights a moral tension in household and royal life: dependents may remain dissatisfied even when paid, while the giver may suffer anxiety and regret when distributing hard-earned wealth. It points to the need for discernment in giving, prudent stewardship, and cultivating contentment on both sides.
Vaiśampāyana continues an ethical reflection in Śānti Parva, using the example of servants and a wealthy master to illustrate how fear, greed, and dissatisfaction can persist despite material provision, and how excessive giving of scarce wealth can lead to later remorse.