Shloka 42
अहिंसा-प्रधान धर्मविचारः
Ahiṃsā as the Superior Dharma: Practical and Scriptural Reasoning
सभी देवता पुण्य क्षय होनेपर इस लोकमें आकर मरणथधर्मा नामसे विभूषित होते हैं और सभी मरणथधर्मा मनुष्य पुण्यके प्रभावसे मृत्युके पश्चात् देवसंज्ञासे संयुक्त होते हैं। अतः राजसिंह! तुम अपने पुत्रके लिये शोक न करो। तुम्हारा पुत्र स्वर्गलोकमें जाकर आनन्द भोग रहा है ।।
pitāmaha uvāca | sarve devatāḥ puṇya-kṣaye ’smin loke āgatya maraṇa-dharmā nāma-vibhūṣitā bhavanti, sarve ca maraṇa-dharmā manuṣyāḥ puṇya-prabhāvāt mṛtyoḥ paścāt deva-saṃjñayā saṃyuktā bhavanti | ataḥ rāja-siṃha tvaṃ putrasya śokaṃ mā kṛthāḥ | tava putraḥ svarga-lokaṃ gatvā ānandaṃ bhuṅkte || evaṃ mṛtyur deva-sṛṣṭā prajānāṃ prāpte kāle saṃharantī yathāvat | tasyāś caiva vyādhayas te ’śru-pātāḥ prāpte kāle saṃharantīha jantūn ||
Wika ni Bhīṣma: “Kapag naubos ang bisa ng kabutihan ng mga diyos, sila’y dumarating sa mundong ito at tinatawag na ‘mortal’. At ang mga mortal na tao, sa lakas ng kanilang kabutihan, pagkamatay ay napapabilang sa taguring ‘diyos’. Kaya, O leon sa mga hari, huwag kang magluksa para sa iyong anak. Ang iyong anak ay napunta sa langit at tinatamasa ang ligaya. Gayon din, ang Kamatayan ay nilikha ng Maylikha para sa mga nilalang; kapag dumating ang wastong panahon, kinukuha nito ang buhay ayon sa nararapat na kaayusan. At ang mismong mga ‘patak’ ng Kamatayan ay nagiging mga karamdaman; kapag hinog na ang oras, sila ang nagdadala ng wakas sa mga nilalang sa mundong ito.”
पितामह उवाच
Educational Q&A
Merit and status are not permanent: gods can become mortal when their merit is spent, and humans can attain divine status through merit. Therefore grief should be tempered by understanding karmic order and the destined time of death, which operates according to a cosmic law.
Bhīṣma addresses a grieving king (rāja-siṃha), urging him not to mourn his son, who has attained heaven. He then explains that death is a divinely ordained principle that withdraws beings at the appointed time, often through the agency of diseases.