Shloka 6
तुलाधार-उपदेशः
Tulādhāra’s Instruction to Jājali on Ahiṃsā and Abhaya-dāna
वायोरनियमस्पर्शों वादस्थानं स्वतन्त्रता । बलं शैघ्र्यं च मोक्ष च कर्म चेष्टा55त्मता भव:
bhīṣma uvāca | vāyor aniyata-sparśo vāg-adhisthānaṃ svatantratā | balaṃ śaighryaṃ ca mokṣaś ca karma ceṣṭātmatā bhavaḥ | aniyata-sparśaḥ vāk-indriyasya sthitiḥ calana-phirana-ādīnāṃ svatantratā balaṃ śīghra-gamitā mala-mūtra-ādīnāṃ śarīrāt bahiḥ niṣkāsanaṃ utkṣepaṇa-ādi karma kriyā-śaktiḥ prāṇaḥ janma-mṛtyū ca—ete sarve vāyoḥ guṇāḥ |
Sinabi ni Bhīṣma: Ang mga katangian ni Vāyu (ang hiningang-buhay) ay ito—ang haplos nito’y hindi nakapirmi sa isang dako; ito ang luklukan at sandigan ng pananalita; nagbibigay ito ng kalayaan sa paggalaw; nagkakaloob ng lakas at bilis; nagpapahintulot sa paglabas ng mga dumi ng katawan; nagpapakilos ng mga gawaing gaya ng pag-angat at paghagis; ito ang mismong simulain ng pagkilos at ng hininga ng buhay; at kaugnay ito ng kapanganakan at kamatayan. Sa pag-unawa sa mga tungkulin ng hiningang-buhay, nakikita kung paano napapanatili ang buhay na may katawan, at kung paanong ang pagdidisiplina sa mga puwersang panloob ay nagiging saligan ng pagpipigil-sa-sarili at wastong asal.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse enumerates the functional ‘qualities’ of the vital wind (vāyu/prāṇa) that sustain embodied life—speech, movement, strength, swift activity, excretion, and the general power of action—showing that life and bodily agency depend on regulated inner forces; hence discipline and understanding of these forces support ethical self-control.
In Bhishma’s instruction during the Śānti Parva, he explains to the listener the constituents and operations within the body from an adhyātmika (inner, philosophical-physiological) perspective, here focusing specifically on the functions attributed to vāyu as a key sustaining principle.