Shloka 5
धर्मलक्षण-प्रश्नः (Marks and Sources of Dharma) | Chapter 251: Inquiry into the Definition of Dharma
ताप: पाक: प्रकाशश्न ज्योतिश्नक्षुश्न॒ पजचमम् । तस्य रूपं गुणं विद्यात् ताम्रगौरासितात्मकम्
tāpaḥ pākaḥ prakāśaś ca jyotiś cakṣuś ca pañcamam | tasya rūpaṃ guṇaṃ vidyāt tāmra-gaurāsitātmakam ||
Ipinaliwanag ni Vyāsa na ang init, ang pagluluto (pagpapahinog), ang pagliwanag, ang ningning, at ang kakayahang makakita ay pawang mga bunga ng tejas—ang prinsipyo ng apoy. Dapat maunawaan na ang nakikitang anyo at katangian nito ay lumilitaw sa mga kulay gaya ng tansong-kulay, maputi/maliwanag, at maitim. Ang aral na etikal ay ang paghiwalay ng sanhi at bunga: kilalanin kung paanong ang maselang elemento ay nahahayag sa pamamagitan ng mga tungkulin at nakikitang katangian, at huwag ipagkamali ang anyo bilang kabuuan ng katotohanan.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Tejas (the fire principle) is known by its functions—heat, transformation/cooking, illumination, radiance, and enabling sight—and by its visible qualities such as coppery, bright, or dark coloration; thus one should infer subtle causes from observable effects.
In the Shanti Parva’s philosophical instruction, Vyasa is enumerating the characteristics of a fundamental element (tejas/agni), describing how it manifests in the world and in the senses, as part of a broader teaching on tattvas and discernment.