Shloka 10
धर्मलक्षण-प्रश्नः (Marks and Sources of Dharma) | Chapter 251: Inquiry into the Definition of Dharma
पज्चानां भूतसंघानां संततिं मुनयो विदु: । मनो नवममेषां तु बुद्धिस्तु दशमी स्मृता
pañcānāṃ bhūtasaṅghānāṃ santatiṃ munayo viduḥ | mano navamam eṣāṃ tu buddhis tu daśamī smṛtā ||
Sinabi ni Vyāsa: Nauunawaan ng mga pantas na mula sa kabuuan ng limang dakilang elemento ay sumisibol pa ang sunod-sunod na mga prinsipyo. Sa mga ito, ang isip (manas) ay itinuturing na ikasiyam, at ang talino o buddhi ay inaalala bilang ikasampu. Sa aral na ito, ang mga panloob na kasangkapan na nagtutulak sa pagdama at pagkilos ay binibilang na magkakahiwalay na realidad, na nagpapakita kung paanong ang kamangmangan at bugso ng pagnanasa ay humuhubog sa asal kung hindi gagabayan ng mapanuring buddhi.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse presents a tattva-counting: beyond the five great elements, sages recognize further principles, specifically identifying mind as the ninth and intellect as the tenth. Ethically, it implies that right action depends on buddhi governing manas, preventing ignorance-driven conduct.
In Śānti Parva’s instructional setting, Vyāsa delivers a doctrinal explanation to clarify how reality and the inner faculties are classified. The focus is not on external events but on teaching a framework for understanding the mind–intellect complex that underlies moral choice.