Shloka 12
मृत्योर्ब्रह्मणा नियोजनम् — The Commissioning of Mṛtyu by Brahmā
तपसोपनिषत त्यागस्त्यागस्योपनिषत् सुखम् । सुखस्योपनिषत् स्वर्ग: स्वर्गस्योपनिषच्छम:,तपस्याका सार है त्याग, त्यागका सार है सुख, सुखका सार है स्वर्ग और स्वर्गका सार है शान्ति
tapasopaniṣat tyāgas tyāgasyopaniṣat sukham | sukhasyopaniṣat svargaḥ svargasyopaniṣac chamaḥ ||
Wika ni Vyāsa: “Ang panloob na diwa ng tapas (mahigpit na pagsasanay) ay pagtalikod at pagbitaw (tyāga). Ang diwa ng pagbitaw ay kaligayahan. Ang diwa ng kaligayahan ay langit (svarga). At ang diwa ng langit ay kapayapaan at pagpapanatag (śama). Kaya itinuturo nito ang pag-akyat ng asal: mula sa disiplinadong pagsasanay tungo sa pinakamataas na kabutihan—malayang katahimikan na hindi nayayanig.”
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse presents a graded chain of values: true austerity matures into renunciation; renunciation yields genuine happiness; happiness corresponds to a higher, meritorious state (svarga); and the highest essence even of heaven is inner peace (śama). It shifts attention from external rewards to the culminating goal of tranquility.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and the life of restraint, Vyāsa delivers a compact aphorism-like teaching that summarizes the hierarchy of spiritual aims, emphasizing peace as the final refinement of all sought-after goods.