Adhyāya 249 — Mṛtyu-prādurbhāvaḥ (The Manifestation of Death) / Restraint of Tejas and Ordered Saṃhāra
धैर्यशशाली, मनीषी और तत्त्वज्ञानी लोग जिस नदीको पार करते हैं, उसे तुम भी तैर जाओ। सब प्रकारके बन्धनोंसे मुक्त, संयतचित्त, आत्मज्ञ और पवित्र हो जाओ। उत्तम बुद्धि (ज्ञान) का आश्रय ले तुम सब प्रकारके सांसारिक बन्धनोंसे छूट जाओगे और निष्पाप एवं प्रसन्नचित्त हो ब्रह्मभावको प्राप्त हो जाओगे ।।
dhairyaśālī manīṣī ca tattvajñānī janāḥ nadīṃ yāṃ taranti tāṃ tvam api plavajāhi | sarvabandhavinirmuktaḥ saṃyatacitta ātmavit pavitro bhava | uttamabuddhim (jñānam) āśritya sarvasaṃsārabandhanebhyaḥ pramokṣyase niṣpāpaḥ prasannacitto brahmabhāvaṃ prāpsyasi || bhūmiṣṭhānīva bhūtāni parvatastho niśāmaya | akrudhyann aprahṛṣyaṃś ca na nṛśaṃsamatistathā ||
Wika ni Vyāsa: “Ang ilog na tinatawid ng mga matatag, mapanuri, at nakakakilala sa katotohanan—tawirin mo rin ang ilog na iyon. Maging malaya sa lahat ng uri ng gapos: may pagpipigil sa isip, nakakakilala sa Sarili, at nalinis. Sa pagsandig sa pinakamataas na talino—ang tunay na kaalaman—makakalaya ka sa lahat ng ugnayang makasanlibutan; walang sala at payapa ang loob, mararating mo ang kalagayan ng Brahman. At kung paanong ang taong nakatayo sa tuktok ng bundok ay malinaw na nakikita ang lahat ng nilalang na naninirahan sa lupa sa ibaba, gayon ka rin: pag-akyat mo sa batuhang tuktok ng kaalaman, pagmasdan mo ang kalagayan ng lahat ng nilalang. Maging walang poot at walang labis na pagkalugod, at hayaang ang iyong pag-unawa ay malaya sa kalupitan.”
व्यास उवाच
Cultivate liberating knowledge and inner discipline: free yourself from attachments, steady the mind, know the Self, and remain pure. From that basis, maintain equanimity—neither anger nor elation—and abandon cruelty of intention; then one becomes fit to transcend saṃsāra and attain brahmabhāva.
Vyāsa instructs the listener through two linked metaphors: crossing a river (the passage beyond worldly bondage) and standing on a mountain peak (the vantage of knowledge). From this higher standpoint, one observes all beings impartially, without reactive emotions, and with a non-harmful disposition.