Shloka 5
सूक्ष्मभूत-भूतात्मविज्ञानम्
Knowing the subtle principle and the bhūtātman through yoga
एकश्चरति य: पश्यन् न जहाति न हीयते । अनग्निरनिकेतश्न ग्राममन्नार्थमा श्रयेत्,जो आत्मतत्त्वका साक्षात्कार करके एकाकी विचरता रहता है, वह सर्वव्यापी होनेके कारण न तो स्वयं किसीका त्याग करता है और न दूसरे ही उसका त्याग करते हैं। संन्यासी कभी न तो अग्निकी स्थापना करे और न घर या मठ ही बनाकर रहे; केवल भिक्षा लेनेके लिये ही गाँवमें जाय
ekaś carati yaḥ paśyan na jahāti na hīyate | anagnir aniketaś ca grāmam annārtham āśrayet ||
Sinabi ni Vyāsa: “Ang nakakita ng katotohanan at naglalagalag mag-isa ay hindi nang-iiwan ng sinuman, ni iniiwan ng sinuman—sapagkat, sa pagiging laganap sa lahat, siya’y lampas sa karaniwang gapos ng pag-aangkin at pagtanggi. Ang nagtatakwil sa daigdig ay hindi dapat magpanatili ng banal na apoy at hindi dapat manirahan sa pamamagitan ng pagtatayo ng bahay o monasteryo; dapat siyang pumasok sa nayon para lamang sa paghingi ng limos na pagkain.”
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches the ideal of a self-realized renunciant: living without attachment, not defining relationships through possession or rejection, and maintaining radical simplicity—no ritual fire, no fixed residence—approaching society only to receive alms.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and liberation, Vyāsa describes the conduct (ācāra) of a true saṃnyāsin: solitary wandering grounded in insight, and a disciplined lifestyle that avoids settling down or engaging in household/ritual obligations.