Shloka 36
सूक्ष्मभूत-भूतात्मविज्ञानम्
Knowing the subtle principle and the bhūtātman through yoga
अरोषमोह: समलोष्टकाञउचन: प्रहीणकोशो गतसंधिविग्रह: । अपेतनिन्न्दास्तुतिरप्रियाप्रिय- श्वरन्नुदासीनवदेष भिक्षुक:,ऐसे संन्यासीको रोष और मोह नहीं छू सकते। वह मिट्टीके ढेले और सोनेको समान समझता है। पाँच कोशोंका अभिमान त्याग देता है और संधि-विग्रह तथा निन्दा-स्तुतिसे रहित हो जाता है। उसकी दृष्टिमें न कोई प्रिय होता है न अप्रिय। वह संन्यासी उदासीनकी भाँति सर्वत्र विचरता रहता है
aroṣamohaḥ samaloṣṭakāñcanaḥ prahīṇakośo gatasandhivigrahaḥ | apetanindāstutir apriyapriyaś carann udāsīnavad eṣa bhikṣukaḥ ||
Sinabi ni Vyāsa: Ang gayong pulubing banal ay hindi naaabot ng galit at pagkalito. Itinuturing niyang magkapantay ang tipak ng lupa at ginto. Matapos iwaksi ang diwang pag-aangkin at ang pagmamataas sa sariling mga “imbakan” (kośa), lumalampas siya sa udyok ng pakikipag-alyansa at pakikipag-away, at malaya sa paninisi at papuri. Para sa kanya, walang sinumang natatanging mahal at walang sinumang kinapopootan; dumaraan siya sa daigdig na tila walang kinikilingan, patuloy na naglalakbay—matatag sa pagtalikod at pagkakapantay ng loob.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse defines the ideal renunciant: one who is free from anger and delusion, equal-minded toward wealth and poverty, untouched by praise and blame, and beyond the social-political reflexes of alliance and enmity. Ethical maturity is shown as inner steadiness—no compulsive liking or disliking—expressed as detached wandering and harmlessness.
In Śānti Parva’s instruction on dharma and liberation, Vyāsa describes the marks of a true bhikṣuka (mendicant). Rather than a plot event, this is a didactic characterization meant to guide conduct: how a renouncer should relate to possessions, reputation, and interpersonal conflict.