Shloka 25
महाभूत–इन्द्रिय–मनस्–बुद्धि–अन्तरात्मा विवेकः | Discrimination of Elements, Senses, Mind, Intellect, and Inner Self
साद्यस्कांश्न॒ यजेद यज्ञानिष्टी श्वैवेह सर्वदा । यदैव याजिनां यज्ञादात्मनीज्या प्रवर्तते
sādyaskāṃś ca yajed yajñān iṣṭīś caiveha sarvadā | yadaiva yājināṃ yajñād ātmanījyā pravartate, atha ātmānam eva yajan ātmani rataḥ san ātmaniiva krīḍet | sarvathā ātmano 'śrayaṃ gacchet | agnihotrāgnīn ātmani samāropya samasta-saṃgraha-parigrahaṃ tyajet | sadyaḥ-sampādyān brahmayajñādīn yajñān iṣṭīś ca nityaṃ mānasam anuṣṭhāya tiṣṭhet | etat tāvat kuryād yāvat yājñikānāṃ karmamaya-yajñāt nivṛttir bhūtvā ātmayajñasya abhyāso jāyate ||
Sabi ni Vyāsa: Sa buhay na ito rin, dapat laging isagawa ang mga sakripisyong madaling matapos at ang iba’t ibang handog na iṣṭi—hanggang sa sandaling, para sa mga nagsasakripisyo, ang pagsamba sa Sarili ay magsimulang umusbong kapalit ng sakripisyo. Pagkaraan, sambahin lamang ang Sarili, malubog sa Sarili, at doon lamang hanapin ang ligaya. Sa lahat ng paraan, sa Sarili kumalinga. Sa paglalagay ng mga apoy ng Agnihotra sa Sarili, talikdan ang lahat ng pag-iimpok at pag-aangkin, at patuloy na isagawa sa isip ang Brahma-yajña at ang iba pang agarang sakripisyo at mga iṣṭi—hanggang sa tumalikod sa sakripisyong gawa ng kilos at maging matatag ang panloob na sakripisyo sa Sarili.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Ritual sacrifice has value, but its mature culmination is the inward ‘sacrifice to the Self’: internalizing the sacred fires, renouncing hoarding and possessiveness, and sustaining mental worship and study until self-absorption and self-reliance become steady.
In Śānti Parva’s instruction on dharma and liberation, Vyāsa advises a gradual shift: continue immediate rites and offerings, but when inner worship awakens, turn from action-based yajña toward contemplative self-offering, making the Self the altar, refuge, and delight.