Shloka 11
महाभूत–इन्द्रिय–मनस्–बुद्धि–अन्तरात्मा विवेकः | Discrimination of Elements, Senses, Mind, Intellect, and Inner Self
भूमौ विपरिवर्तन्ते तिष्ठन्ति प्रपदैरपि । स्थानासनैवरवर्तयन्ति सवनेष्वभिषिज्चते
bhūmau viparivartante tiṣṭhanti prapadair api | sthānāsanair eva vartayanti savaneṣv abhiṣiñcate |
Inilarawan ni Vyāsa ang mahigpit na disiplina ng isang dakilang naninirahan sa gubat (vānaprasthin): gumugulong siya sa hubad na lupa, tumatayo kahit sa lakas lamang ng mga dulo ng paa, namumuhay sa pagpapanatili ng tiyak na mga tindig—nakatayo o nakaupo—at isinasagawa ang itinakdang paglilinis at pagligo sa tatlong takdang oras ng araw. Ipinakikita ng talatang ito ang tapas (pagpipigil-sa-sarili) bilang daan sa paglilinis ng asal at pagpapatatag ng isip ayon sa dharma.
व्यास उवाच
Educational Q&A
That disciplined austerity—enduring hardship, regulating posture and conduct, and maintaining daily ritual observances—supports purification and steadiness, aligning one’s life with dharma in the forest-dweller stage.
Vyāsa is describing the practices of a mahātmā vānaprasthin: rolling on the ground, standing on the forefeet, remaining in fixed standing/sitting postures, and bathing at the three daily ritual times.