Shloka 12
कामबन्धन-निवृत्ति तथा शान्तिलक्षण-उपदेशः | Release from Desire-Bondage and the Marks of Peace
जो धार्मिकताका ढोंग दिखानेके लिये अपने नख और बाल बढ़ाकर आया हो, अपने ही मुखसे अपने किये हुए धर्मका विज्ञापन करता हो, अकारण अन्निहोत्रका त्याग कर चुका हो अथवा गुरुके साथ कपट करनेवाला हो, ऐसा मनुष्य भी गृहस्थके घरमें अन्न पानेका अधिकारी है। वहाँ सभी प्राणियोंके लिये अन्न-वितरणकी विधि है। जो अपने हाथसे भोजन नहीं बनाते, ऐसे लोगों (ब्रह्मचारियों और संन्यासियों) के लिये गृहस्थ पुरुषको सदा ही अन्न देना चाहिये ।। विघसाशी भवेन्नित्यं नित्यं चामृतभोजन: । अमृतं यज्ञशेषं स्थाद् भोजनं हविषा समम्,गृहस्थको सदा विघस और अमृत अन्नका भोजन करना चाहिये। यज्ञसे बचा हुआ भोजन हविष्यके समान और अमृत माना गया है
vighaśāśī bhavennityaṃ nityaṃ cāmṛtabhojanaḥ | amṛtaṃ yajñaśeṣaṃ syād bhojanaṃ haviṣā samam ||
Wika ni Vyāsa: Maging ang taong dumating na pinalaki ang kuko at buhok upang magkunwaring maka-dharma; ang nag-aanunsiyo sa sariling bibig ng “kabutihang” ginawa niya; ang walang dahilan na tumalikod sa agnihotra; o ang mapanlinlang sa kaniyang guro—ang gayong tao man ay may karapatang tumanggap ng pagkain sa bahay ng maybahay. Sapagkat doon ay may tuntunin ng pamamahagi ng pagkain para sa lahat ng nilalang. At para sa mga hindi nagluluto sa sarili nilang kamay (gaya ng mga brahmacārin at saṃnyāsin), ang maybahay ay dapat laging magbigay ng pagkain. Ang maybahay ay dapat kumain ng vighasa—ang natira matapos pakainin ang iba—at palagi ring kumain ng tinatawag na “amṛta”. Sapagkat ang pagkaing natira mula sa yajña ay itinuturing na amṛta, at ang pagkain nito ay itinuturing na kapantay ng pagkain ng havis (handog na oblation).
व्यास उवाच
Educational Q&A
The householder’s meal should be ethically grounded in prior giving: first feed others and treat one’s own food as the sanctified remainder (vighasa/yajñaśeṣa), regarded as amṛta and comparable to sacrificial havis.
In Śānti Parva’s instruction on dharma, Vyāsa teaches norms of household life, linking daily eating to sacrificial ethics: the gṛhastha sustains society through hospitality and then partakes of the remainder as a consecrated act.