Adhyāya 240: Indriya–Manas–Buddhi–Ātman — The Inner Hierarchy and Restraint (इन्द्रिय-मनस्-बुद्धि-आत्म-क्रमः)
धृत्या शिक्षोदरं रक्षेत् पाणिपादं च चक्षुषा
dhṛtyā śiśnodaraṁ rakṣet pāṇipādaṁ ca cakṣuṣā | sattvasaṁsevanād dhīro nidrām ucchettum arhati ||
Wika ni Vyāsa: “Sa pamamagitan ng katatagan, dapat bantayan ang sangkap ng pag-aanak at ang tiyan—pigilin ang labis na paglalayaw sa pita at ang pagkahumaling sa pagkain. Sa pagbabantay ng mga mata, dapat pigilan ang mga kamay at paa na maligaw sa maling gawa. At sa paglinang ng sattva, ang taong may pagpipigil-sa-sarili ay nagiging karapat-dapat na putulin ang antok (katamaran at kapabayaan).”
व्यास उवाच
Guard the roots of misconduct—sexual impulse and appetite—through fortitude; keep actions (hands and feet) under the supervision of awareness (the eyes); and cultivate sattva to overcome sleep as lethargy and negligence, thereby sustaining dharmic conduct.
In Śānti Parva’s instruction on right living and inner discipline, Vyāsa delivers a practical regimen of self-restraint: regulate bodily appetites, monitor outward actions, and refine the mind through sattvic cultivation so that one becomes vigilant and ethically steady.