Adhyāya 240: Indriya–Manas–Buddhi–Ātman — The Inner Hierarchy and Restraint (इन्द्रिय-मनस्-बुद्धि-आत्म-क्रमः)
सत्त्वसंसेवनाद धीरो निद्रामुच्छेत्तुमरहति । विद्वानोंने योगके जो काम
sattvasaṃsevanād dhīro nidrām ucchettum arhati | vidvān yoge ye kāma-krodha-lobha-bhayaṃ pañcamaṃ svapnam iti pañca doṣān uktavān, tān sarvathā samucchinatti | teṣāṃ madhye krodhaṃ śamena (manonigrahena) jayet, kāmaṃ saṅkalpatyāgena parājayet, tathā dhīraḥ sattvaguṇasaṃsevanena nidrāyā ucchedaṃ kartum arhati ||
Wika ni Vyāsa: Sa paglinang ng sattva, ang matatag ay nagiging karapat-dapat na putulin ang pagtulog. Ipinahayag ng marurunong sa disiplina ng yoga ang limang kapintasan—pagnanasa, galit, kasakiman, takot, at bilang ikalima, panaginip/pagkalito; ang mga ito’y dapat bunutin nang lubusan. Sa mga ito, daigin ang galit sa pamamagitan ng śama, ang pagpipigil ng isip; talunin ang pagnanasa sa pagtalikod sa saṅkalpa, ang mapilit na pagkapit ng pasya. Sa gayon, sa pagsasanay ng katangiang sattva, napagwawagian ng matibay ang antok at nananatiling gising sa pagpipigil-sa-sarili.
व्यास उवाच
The verse teaches that spiritual progress requires uprooting five inner defects—desire, anger, greed, fear, and dreaming—and that specific remedies apply: anger is conquered by śama (mental restraint), desire by abandoning saṅkalpa (the willful fixation that feeds craving), and sleep is overcome by sustained cultivation of sattva (clarity and balance).
In the didactic setting of the Śānti Parva, Vyāsa delivers instruction on yogic discipline and ethical psychology, outlining key obstacles to inner steadiness and prescribing practical methods to overcome them.