Shloka 27
Śaṅkha–Likhita Upākhyāna: Daṇḍa, Confession, and the Purification of Kingship (शङ्ख-लिखितोपाख्यानम्)
धनुर्यूपो रशना ज्या शर: खुक् स्रुवः खड्गो रुधिरं यत्र चाज्यम् । रथो वेदी कामगो युद्धमग्नि- श्वातुर्होत्रं चतुरो वाजिमुख्या:
vaiśampāyana uvāca |
dhanur yūpo raśanā jyā śaraḥ śuk sruvaḥ khaḍgo rudhiraṃ yatra cājyam |
ratho vedī kāmago yuddham agniś cāturhotraṃ caturo vājimukhyāḥ ||
Sinabi ni Vaiśampāyana: “Ang kanyang busog ang naging haliging handog (yūpa); ang sinturon ay naging pisi ng busog; ang mga palaso’y parang sandok (sruva), at ang tabak ang gumanap sa gawain ng kutsarang pang-alay. Doon, ang dugo mismo ang pumalit sa ghee. Ang kanyang karwaheng nakalilibot ayon sa nais ay siyang dambana; ang digmaan ang apoy; at ang apat niyang pangunahing kabayo ay parang apat na punong pari ng ritong cāturhotra. Sa gayon, ang mabilis at leon na haring Hayagrīva, sa pag-aalay ng mga kaaway sa apoy ng ‘sakripisyong’ ito at sa huli’y pag-aalay ng sarili niyang hininga ng buhay, ay napalaya sa kasalanan; at matapos tapusin ang digmaan na wari’y ang pangwakas na paliligo ng avabhṛtha, ngayo’y nagagalak siya sa daigdig ng mga diyos.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames righteous battle (undertaken as kṣatriya-duty) through the imagery of a Vedic sacrifice: instruments of war become ritual implements, and the warrior’s final self-offering is likened to the sacrifice’s completion and purification. It emphasizes intention, duty, and the idea that disciplined action can be interpreted within a sacred-ethical order.
Vaiśampāyana describes a warrior-king (Hayagrīva) whose combat is poetically presented as a yajña: bow as yūpa, chariot as altar, battle as fire, and horses as priests. By ‘offering’ enemies and ultimately his own life, he is said to attain purification and joy in Devaloka, as if he had completed the concluding avabhṛtha bath of a sacrifice.