Shloka 15
Adhyātma-krama: Indriya–Manas–Buddhi–Ātman Hierarchy and Citta-Prasāda (आध्यात्मक्रमः)
सत्ययुग और त्रेतामें वेद, यज्ञ तथा वर्णाश्रम धर्म विशुद्ध रूपमें पालित होते हैं, परंतु द्वापरयुगमें लोगोंकी आयुका हास होनेके कारण ये भी क्षीण होने लगते हैं ।।
satyayuge ca tretāyāṃ ca vedā yajñāś ca varṇāśramadharmaś ca viśuddharūpeṇa pālyante; dvāpare tu janānām āyuṣo hrāsakāraṇād etāny api kṣīyante. dvāpare viplavaṃ yānti vedāḥ kaliyuge tathā; dṛśyante nāpi dṛśyante kaler ante punaḥ kila.
Ipinaliwanag ni Vyāsa na: Sa mga panahong Satya at Tretā, ang mga Veda, ang mga ritwal na hain, at ang mga alituntunin ng varṇa at āśrama ay pinangangalagaan sa dalisay at buo nitong anyo. Ngunit sa panahong Dvāpara, nang humina ang haba ng buhay ng tao, nagsimulang manghina ang mga ito. Sa Dvāpara—at lalo na sa Kali—ang mga Veda ay nagkakagulo at halos maglaho; at sa pinakahuling bahagi ng Kali, sinasabing lumilitaw lamang ito paminsan-minsan, na para bang minsan ay nakikita at minsan ay hindi. Maliwanag ang babalang etikal: kapag humihina ang sigla at disiplina ng tao, ang mga saligan ng dharma—pagkatuto, pananagutang ritwal, at maayos na pamumuhay—ay nagiging marupok at dapat bantayan nang may malay.
व्यास उवाच
Educational Q&A
As human capacity (symbolized by lifespan) declines across the yugas, the practical strength of dharma—Vedic learning, sacrificial responsibility, and disciplined social-spiritual life—also declines; therefore these supports of dharma require deliberate safeguarding, especially in later ages.
Vyāsa is describing the yuga-wise condition of religious and ethical institutions: they are pure and stable in Satya and Tretā, begin to weaken in Dvāpara, and become disrupted and intermittently accessible in Kali, with the Vedas appearing only sporadically toward Kali’s end.