Shloka 13
Adhyātma-krama: Indriya–Manas–Buddhi–Ātman Hierarchy and Citta-Prasāda (आध्यात्मक्रमः)
क्षत्रिय आलम्भ- यज्ञ करनेवाले होते हैं, वैश्य हविष्यप्रधान यज्ञ करनेवाले माने गये हैं, शूद्र सेवारूप यज्ञ करनेवाले और ब्राह्मण जपयज्ञ करनेवाले होते हैं ।।
kṣatriyā ālambha-yajña-kāriṇaḥ bhavanti, vaiśyā haviṣya-pradhāna-yajña-kāriṇaḥ manyante; śūdrāḥ sevā-rūpa-yajña-kāriṇaḥ, brāhmaṇāḥ japa-yajña-kāriṇaḥ bhavanti. pariniṣṭhita-kāryo hi svādhyāyena dvijo bhavet. kuryād anyan na vā kuryān, maitraḥ brāhmaṇa ucyate.
Wika ni Vyāsa: Ang mga Kṣatriya ay yaong ang kanilang hain ay nahahayag sa matitibay na gawa at sa pagdadala ng sandata; ang mga Vaiśya ay kinikilalang nagsasagawa ng mga hain na ang pangunahing diwa ay mga alay at handog na materyal; ang mga Śūdra ay nagsasagawa ng hain sa anyo ng paglilingkod; at ang mga Brāhmaṇa ay nagsasagawa ng hain sa pamamagitan ng pagbigkas at panloob na disiplina (japa). Ang dalawang-ulit-na-isinilang ay nagiging ganap sa kanyang tungkulin sa pamamagitan lamang ng sariling pag-aaral ng Veda (svādhyāya). Gumawa man siya ng iba pang gawain o hindi, siya’y tinatawag na Brāhmaṇa sapagkat nananatili siya sa pagkakaibigan at mabuting kalooban sa lahat ng nilalang.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse reframes ‘sacrifice’ (yajña) as varṇa-appropriate discipline: action and protection for Kṣatriyas, offering-based ritual and livelihood for Vaiśyas, service for Śūdras, and mantra-recitation with Vedic self-study for Brāhmaṇas. It further defines a true Brāhmaṇa not merely by activity but by completion through svādhyāya and by universal friendliness (maitrī) toward all beings.
In Śānti Parva’s instruction on dharma after the war, Vyāsa speaks in a didactic mode, classifying the ‘yajña’ appropriate to each social duty and emphasizing that for a Brāhmaṇa, Vedic self-study and benevolence are sufficient markers of fulfilled duty, regardless of additional occupations.