Vānaprastha-vṛtti and the Transition toward the Fourth Āśrama (वानप्रस्थवृत्तिः चतुर्थाश्रमोपक्रमश्च)
सर्वभूतसदृड्मैत्र: समलोष्टाश्मकाउ्चन: । तुल्यप्रियाप्रियो धीरस्तुल्यनिन्दात्मसंस्तुति:
sarvabhūta-sadṛḍh-maitraḥ sama-loṣṭāśma-kāñcanaḥ | tulya-priyāpriyo dhīras tulya-nindātma-saṁstutiḥ ||
Sinabi ni Vyāsa: Ang Sāṅkhya-yogin (ang nakaaalam) ay yaong ang pakikipagkaibigan ay matatag at pantay na iniuukol sa lahat ng nilalang; na itinuturing na magkakapantay ang tipak ng lupa, bato, at ginto; na kapantay ang loob sa kaaya-aya at di-kaaya-aya; na matatag ang isip; at nananatiling pantay sa paninisi at papuri. Ang gayong tao—malaya sa pagnanasa at sa pag-uga ng kalooban, nasisiyahan sa anumang dumarating na sapat lamang sa ikabubuhay, at may pagpipigil sa mga pandama—ay napapalaya mula sa gapos ng sanlibutan.
व्यास उवाच
The verse defines the ethical and psychological marks of a liberated knower: universal friendliness, equal regard for valuables and non-valuables, and unwavering equanimity toward pleasure/pain and praise/blame—traits that express inner freedom from craving and lead to release from worldly bondage.
Within Śānti Parva’s instruction on peace and liberation, Vyāsa is describing to the listener the character of a Sāṅkhya-yogin (jñānī). The focus is not on external events but on a didactic portrait of the ideal sage whose conduct embodies renunciation and steadiness.