योग–सांख्यसमन्वयः, रथोपमा, व्यक्त–अव्यक्तविवेकः
Yoga–Sāṃkhya Synthesis, Chariot Allegory, and the Vyakta–Avyakta Distinction
न जात्वकाले कुसुमं कुत: फलं पपात वृक्षात् पवनेरितादपि | रसप्रदा: कामदुघाश्न धेनवो न दारुणा वाग् विचचार कस्यचित्
śakra uvāca | na jātvakāle kusumaṁ kutaḥ phalaṁ papāta vṛkṣāt pavaneritād api | rasapradāḥ kāmadughāś ca dhenavo na dāruṇā vāg vicacāra kasyacit ||
Wika ni Śakra: “Noon, walang usapin ng kamatayang wala sa panahon. Kahit yumanig ang mga puno sa bagsik ng hangin, walang bulaklak na nalalaglag nang wala sa panahon—paano pa kaya ang bunga? Ang mga baka ay tagapagkaloob ng masustansiyang katas (gatas at iba pa), mga bakang tumutupad ng nais, nagbibigay ng gatas ayon sa kagustuhan. At mula sa bibig ninuman ay hindi sumibol ang salitang mabagsik o malupit.”
शक्र उवाच
The verse portrays an ideal moral order where nature and society remain in harmony: nothing occurs ‘out of time’ (akāla), resources are abundant and benevolent (kāmadughā dhenavaḥ), and ethical restraint in speech prevails (no dāruṇā vāk). It implies that dharma sustains both ecological balance and human conduct.
Indra (Śakra) is describing a bygone age of righteousness and well-being: even strong winds do not cause untimely loss in nature, cows freely provide milk, and people do not utter harsh words—signs of a world governed by dharma and orderly time.