Previous Verse
Next Verse

Shloka 73

योग–सांख्यसमन्वयः, रथोपमा, व्यक्त–अव्यक्तविवेकः

Yoga–Sāṃkhya Synthesis, Chariot Allegory, and the Vyakta–Avyakta Distinction

परस्वादानरुचयों विपणव्यवहारिण:,अशुश्रूषुर्गुरो: शिष्य: कश्चिच्छिष्यसखो गुरु: । शिष्य गुरुकी सेवा करना नहीं चाहता। कोई-कोई गुरु भी ऐसा है जो शिष्योंको दोस्त बनाकर रखता है ।। पिता चैव जनित्री च श्रान्तौ वृत्तोत्सवाविव

parāsvādān-arucayo vipaṇya-vyavahāriṇaḥ | aśuśrūṣur guroḥ śiṣyaḥ kaścid śiṣya-sakho guruḥ || pitā caiva janitrī ca śrāntau vṛttotsavāv iva ||

Wika ni Śakra: “May mga taong walang hilig sa mas mararangal na layunin at nabubuhay sa munting kalakalan at tawaran. May alagad na ayaw maglingkod sa kaniyang guro; at may guro ring, sa halip na panatilihin ang wastong disiplina, itinuturing ang mga mag-aaral na parang mga kaibigan lamang. Gayundin, ang ama at ina, sa pagod, ay wari’y nagwakas na ang mga tungkulin at pagdiriwang ng kanilang buhay.”

परस्वादानthose who relish others' food (living on others' meals)
परस्वादान:
Karta
TypeNoun
Rootपर-स्वाद (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
अरुचयःthe tasteless/disinclined ones
अरुचयः:
Karta
TypeNoun
Rootअरुचि (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
विपण-व्यवहारिणःthose engaged in market/trade dealings
विपण-व्यवहारिणः:
Karta
TypeNoun
Rootविपण-व्यवहारिन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
अशुश्रूषुःnot desirous of serving (disobedient)
अशुश्रूषुः:
Karta
TypeAdjective
Rootअ-शुश्रूषु (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
गुरोःof the teacher
गुरोः:
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Singular
शिष्यःa student
शिष्यः:
Karta
TypeNoun
Rootशिष्य (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
कश्चित्someone, a certain (one)
कश्चित्:
TypeIndeclinable
Rootक (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formtrue
शिष्य-सखःa friend of the students
शिष्य-सखः:
Karta
TypeNoun
Rootशिष्य-सख (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
गुरुःa teacher
गुरुः:
Karta
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
पिताfather
पिता:
Karta
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
Formtrue
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
Formtrue
जनित्रीmother (the begetter)
जनित्री:
Karta
TypeNoun
Rootजनित्री (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
Formtrue
श्रान्तौthe two, being weary
श्रान्तौ:
Karta
TypeAdjective
Rootश्रान्त (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Dual
वृत्त-उत्सवौtwo (persons) whose livelihood is (like) a festival / living by festivities (context-dependent)
वृत्त-उत्सवौ:
Karta
TypeNoun
Rootवृत्त-उत्सव (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Dual
इवlike, as if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
Formtrue

शक्र उवाच

Ś
Śakra (Indra)
G
guru (teacher)
Ś
śiṣya (disciple)
F
father
M
mother

Educational Q&A

The verse criticizes the erosion of dharmic order in education and society: disciples neglect service and obedience to the teacher, and teachers abandon proper authority by becoming overly familiar. It presents these as symptoms of moral and social decline.

Śakra (Indra) is describing troubling social patterns—people becoming transactional, students refusing to serve their gurus, and gurus treating students as friends rather than guiding them with discipline—then adds an image of exhausted parents, suggesting a broader weakening of household and social stability.