Shloka 78
ब्राह्मणस्य पूर्वतरा वृत्तिः — The Earlier Ideal Conduct of a Brahmana
River-of-Saṃsāra Metaphor
समेता विबुधा भग्नास्तरसा समरे मया | पर्वताश्चासकृत् क्षिप्ता: सवना: सवनौकस:
sametā vibudhā bhagnās tarasā samare mayā | parvatāś cāsakṛt kṣiptāḥ savanāḥ savanaukasaḥ ||
Wika ni Bhishma: “Sa tindi ng labanan, winasak ko ang nagkakatipong mga diyos at sila’y nagsitakas nang magkakasama. Paulit-ulit kong inihagis ang mga bundok—kasama ang mga gubat at ang mga nilalang na naninirahan doon—laban sa inyo. Hinati ko pa ang maraming bundok sa ibabaw ng inyong mga ulo, taglay ang matitigas na bato at matatayog na tuktok. Ngunit ano pa ang magagawa ko ngayon? Sapagkat napakahirap lampasan ang pasiya ng Panahon (kāla).”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even extraordinary strength and past victories cannot override Kāla (Time/destiny). The verse underscores the ethical humility that power has limits, and that one must recognize the inevitability of time’s decree.
Bhishma recalls his immense martial prowess—routing even the gods and hurling mountains—then contrasts it with his present helplessness, emphasizing that the course set by Time cannot be easily transgressed.