Shloka 556
ब्राह्मणस्य पूर्वतरा वृत्तिः — The Earlier Ideal Conduct of a Brahmana
River-of-Saṃsāra Metaphor
कालेनाभ्याहता: सर्वे कालो हि बलवत्तर: | पृथु
bhīṣma uvāca | kālenābhyāhatāḥ sarve kālo hi balavattaraḥ | pṛthuḥ, ilānandanaḥ purūravāḥ, mayaḥ, bhīmaḥ, narakāsuraḥ, śambarāsuraḥ, aśvagrīvaḥ, pulomā, svarbhānuḥ, amitadhvajaḥ, prahrādaḥ, namuciḥ, dakṣaḥ, vipracittiḥ, virocanaḥ, hīniṣevaḥ, suhotraḥ, bhūrihā, puṣpavān, vṛṣaḥ, satyeṣuḥ, ṛṣabhaḥ, bāhuḥ, kapilāśvaḥ, virūpakaḥ, bāṇaḥ, kārtasvaraḥ, vahniḥ, viśvarṃṣṭaḥ, nairṛtiḥ, saṃkocaḥ, varītākṣaḥ, varāhāśvaḥ, ruciprabhaḥ, viśvajit, pratirūpaḥ, vṛṣāṇḍaḥ, viṣkaraḥ, madhuḥ, hiraṇyakaśipuḥ, kaiṭabhaḥ—ete tathā anye bahavo daityadānavarākṣasāḥ sarve ’smin pṛthivyāḥ svāmino bhūtvā gatāḥ | pūrve ca atipūrve caite proktāḥ tathā anye ’neke daityarājā dānavarājā anye ca nṛpāḥ yeṣāṃ nāmāni vayaṃ śṛṇumaḥ, kālena pīḍitāḥ sarve ’sāṃ pṛthivīṃ tyaktvā gatāḥ; yataḥ kāla eva sarvabalavān iti ||
Wika ni Bhīṣma: “Lahat ay tinamaan ng Panahon, sapagkat ang Panahon ang tunay na higit na malakas. Si Prithu; si Purūravas na anak ni Ilā; si Māyā; si Bhīma; si Narakāsura; si Śambarāsura; si Aśvagrīva; si Pulomā; si Svarbhānu; si Amitadhvaja; si Prahlāda; si Namuci; si Dakṣa; si Vipracitti; si Virocana; si Hiniṣeva; si Suhotra; si Bhūrihā; si Puṣpavān; si Vṛṣa; si Satyeṣu; si Ṛṣabha; si Bāhu; si Kapilāśva; si Virūpaka; si Bāṇa; si Kārtasvara; si Vahni; si Viśvarṃṣṭha; si Nairṛti; si Saṃkocha; si Varītākṣa; si Varāhāśva; si Ruciprabha; si Viśvajit; si Pratirūpa; si Vṛṣāṇḍa; si Viṣkara; si Madhu; si Hiraṇyakaśipu; at si Kaitabha—sila, at marami pang Daitya, Dānava, at Rākṣasa, ay pawang naging mga panginoon ng daigdig na ito. Yaong mga nauna at yaong higit pang sinauna—ang mga nabanggit at marami pang hari ng Daitya at Danava, at sari-saring haring tao na patuloy pa rin nating naririnig ang mga pangalan—ay pinahirapan ng Panahon at lumisan, iniwan ang lupaing ito; sapagkat ang Panahon lamang ang pinakadakila sa lakas.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
That Time (kāla) surpasses all strength: even the greatest rulers—divine, demonic, and human—lose sovereignty and must depart. Therefore one should abandon arrogance about power and cultivate humility and detachment.
Bhishma, instructing in Shanti Parva, cites a long catalogue of famed ancient rulers and mighty beings who once possessed the earth but were all overcome by Time, reinforcing his counsel about the transience of worldly dominion.