Shloka 38
Śrī–Indra–Bali Saṃvāda: The Departure and Fourfold Placement of Lakṣmī
तथा हि मुसलैह्हन्यु: शरीरं तत् पुनर्भवेत् । पृथग्ज्ञानं यदन्यच्च येनैतन्नोपपद्यते
tathā hi musalaiḥ hanyuḥ śarīraṃ tat punar bhavet | pṛthagjñānaṃ yad anyac ca yenaitan nopapadyate ||
Wika ni Bhīṣma: “Sapagkat sa gayong pangangatwiran, kung ang isang katawan ay mapuksa sa pagpalo ng mga pamalo, ang mismong katawang iyon ay maaari pang muling bumangon. At kung igigiit na may hiwalay na kamalayan—isang bagay na iba—na siyang dahilan kung bakit hindi ito sumusunod, itatanong namin: ano ang materyal na saligan (upādāna) ng ‘magkawangis na agos ng kamalayan’ na inyong itinataguyod? Kung sasabihin ninyong ang kamalayan sa naunang sandali ang saligan, hindi maaari, sapagkat iyon ay naglaho na. At kung sasabihin ninyong ang pagkalipol ng naunang sandali mismo ang sanhi ng susunod na magkawangis na kamalayan, kung gayon kahit ang katawang winasak ng mga pamalo ay, sa pagkalipol lamang, magiging sanhi ng muling paglitaw ng ibang katawan—isang di-matatanggap na bunga.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma presses a causal-logic critique: if one claims a continuous ‘similar’ cognition arises without a persisting basis—either from a vanished prior cognition or from its mere destruction—then the theory yields absurd consequences. A coherent account of karmic continuity and rebirth requires an intelligible causal substrate or linkage, not mere momentary cessation.
In Shanti Parva’s philosophical discussion, Bhishma addresses an opponent’s claim that different persons’ cognitions are wholly distinct, so one person cannot experience another’s karmic results. Bhishma challenges the opponent to explain what underlies the supposed homogeneous stream of cognition, using the ‘body smashed by clubs re-arising’ analogy to show the flaw in making mere destruction a cause.