Shloka 10
Prahlāda–Indra Saṃvāda: Kartṛtva (Agency) and Svabhāva (Nature) in the Causation of Karma
इसलिये बुद्धिके द्वारा मनको समाहित करके समस्त प्राणियोंमें स्थित परमात्मामें लगावे। किसीका अहित न सोचे, असम्भव वस्तुकी कामना न करे, मिथ्या पदार्थोंकी चिन्ता न करे और सफल प्रयत्न करके मनको ज्ञानके साधनमें लगा दे। वेदान्त-वाक्योंके श्रवण तथा सुदृढ़ प्रयत्नसे उत्तम ज्ञानकी प्राप्ति होती है ।।
tasmād buddhyā manaḥ samādhāya sarvabhūteṣu sthitaṃ paramātmānaṃ niveśayet | na kasyacid ahitaṃ cintayet, aśakyaṃ vastu na kāṅkṣet, mṛṣāpadārthān na cintayet, saphalaprayatnena ca manaḥ jñānasādhane yojayet | vedāntavākyānāṃ śravaṇena dṛḍhaprayatnena ca uttamajñānaprāptir bhavati || vivakṣatā ca sadvākyaṃ dharmasūkṣmam avekṣatā | satyāṃ vācam ahiṃsrāṃ ca vaded anapavādinīm | yasyāṃ śāṭhyaṃ kāṭhinyaṃ krauryam paiśunyaṃ ca sarvathā nāsti, tādṛśīṃ vācam api svalpamātrāṃ susthiracittena vaktavyām ||
Wika ni Bhīṣma: “Kaya nga, patatagin ang isip sa pamamagitan ng pag-unawa at ituon ito sa Kataas-taasang Sarili (Paramātman) na nananahan sa lahat ng nilalang. Huwag mag-isip ng ikapipinsala ng sinuman; huwag magnasa ng imposible; huwag magpakaabala sa mga bagay na di-tunay; at sa masinop na pagsisikap, ipailalim ang isip sa mga daan ng kaalaman. Sa pakikinig sa mga pahayag ng Vedānta at sa matibay na pagpupunyagi, nakakamtan ang pinakamataas na kaalaman. At ang nagnanais magsalita nang wasto, at nakakakita sa kasinupan ng dharma, ay dapat magsalita ng mga salitang totoo ngunit walang pananakit at walang paninirang-puri. Ang pananalita’y dapat walang panlilinlang, walang kabagsikan, walang kalupitan, at walang pagdadala ng tsismis; kahit ang gayong walang-dungis na pananalita ay dapat sukatin at bigkasin nang may matatag na isip.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Discipline the mind through discernment and orient it toward the indwelling Supreme Self; pursue knowledge through Vedantic listening and steady effort; and practice dharmic speech—truthful yet non-harming and free from slander, deceit, harshness, cruelty, and gossip, spoken sparingly with a composed mind.
In the Shanti Parva’s post-war instruction, Bhishma continues advising Yudhishthira on subtle dharma: inner restraint (mind fixed on the Self) and outer conduct (ethical speech) as practical disciplines for attaining higher knowledge and sustaining social harmony.