Shloka 6
Śānti-parva 206: Guṇa-hetu Moha, Kāma-krodha Chain, Indriya-utpatti, and Nirodha
ज्ञानपूर्वा भवेल्लिप्सा लिप्सापूर्वाभिसंधिता । अभिसंधिपूर्वकं कर्म कर्ममूलं ततः फलम्
jñānapūrvā bhavellipsā lipsāpūrvābhisaṃdhitā | abhisaṃdhipūrvakaṃ karma karmamūlaṃ tataḥ phalam ||
Sinabi ni Bhīṣma: “Una, sumisibol ang kaalaman tungkol sa isang bagay; mula sa kaalamang iyon umuusbong ang pagnanais na makamtan ito. Mula sa pagnanais dumarating ang sinadyang pasya—‘matatapos ko ito’—at ang pagsisikap na kasunod. Pagkaraan, nagaganap ang gawa, at mula sa gawa natatamo ang bunga. Kaya ang karanasan ng tao ay umaandar bilang tanikalang moral: mula sa pag-unawa tungo sa pagnanasa, mula sa layon tungo sa gawa, at mula sa gawa tungo sa kahihinatnan.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma outlines a causal sequence: knowledge of an object leads to desire, desire leads to intention and effort, intention leads to action, and action produces results. Ethical responsibility therefore begins not only with the deed but with the inner stages—what one attends to, desires, and resolves.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and right conduct, Bhishma is advising Yudhishthira by analyzing how actions arise in the mind and how their fruits follow, emphasizing the inner origins of karma.