Shloka 15
Śānti-parva 206: Guṇa-hetu Moha, Kāma-krodha Chain, Indriya-utpatti, and Nirodha
अविनाशी विष्णु ही परबत्रह्म कहे जाते हैं। वे ही परमधाम और परमपद हैं। उन्हें प्राप्त कर लेनेपर जीव कालके राज्यसे मुक्त हो मोक्षधाममें स्थित हो जाते हैं ।।
avināśī viṣṇur hi parabrahma kathyate | sa eva paramadhāma paramapadaṃ ca | taṃ prāpya jīvaḥ kālarājyāt pramucyate mokṣadhāmni ca tiṣṭhati || guṇeṣv ete prakāśante nirguṇatvāt tataḥ param | nivṛttilakṣaṇo dharmas tathā anantyāya kalpate ||
Sinabi ni Bhishma: Ang di-nasisirang Vishnu ay tinatawag na Kataas-taasang Brahman. Siya lamang ang pinakamataas na tahanan at ang sukdulang kalagayan. Kapag Siya’y naabot, ang nilalang ay napapalaya mula sa paghahari ni Kala (Panahon) at naitatatag sa dako ng paglaya, ang moksha. Ang mga nilalang ay nagiging hayag sa loob ng mga guṇa—sa pamamagitan ng pagkakaugnay sa mga bunga ng guṇa gaya ng katawan at isip—ngunit ang Kataas-taasang Sarili, yamang lampas sa mga katangian, ay lubos na nakahihigit sa mga iyon. Ang dharma na may tanda ng pag-urong (nivṛtti)—pagkilos na walang pagnanasa, may pagtalikod at walang pag-aangkin—ay may kapangyarihang maghatid sa di-nasisirang kalagayan ng moksha.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that Vishnu, identified with the Supreme Brahman, is beyond the guṇas and is the highest goal. Liberation comes by attaining Him, which frees the jīva from the dominion of Time. The practical means emphasized is nivṛtti-lakṣaṇa dharma—renunciatory, non-attached action and inner withdrawal from craving—leading to the imperishable state (mokṣa).
In the Shanti Parva’s instruction to Yudhishthira, Bhishma continues his discourse on mokṣa and the highest dharma. Here he identifies the supreme reality as Vishnu/Parabrahman, contrasts the jīva’s manifestation within guṇas with the Lord’s nirguṇa transcendence, and points to nivṛtti-oriented dharma as the path to liberation.