Shloka 17
Varāha-avatāra: Viṣṇu’s subterranean intervention and the cosmic nāda (Śānti-parva 202)
यथा समीपे ज्वलतो5नलस्य संतापजं रूपमुपैति कश्चित् | न चान्तरं रूपगुणं बिभर्ति तथैव तद् दृश्यति रूपमस्य
yathā samīpe jvalato 'nalasya santāpajaṁ rūpam upaiti kaścit | na cāntaraṁ rūpa-guṇaṁ bibharti tathaiva tad dṛśyate rūpam asya ||
Wika ni Bhishma: “Gaya ng bakal o katulad nito, kapag inilapit sa naglalagablab na apoy, nagkakaroon ito ng anyong dulot ng init—namumula at nagliliwanag—at tila nagtataglay ng kaunting lakas ng pagkapaso ng apoy, ngunit hindi naman tunay na nagmamay-ari ng panloob na kalikasan at mga katangian ng apoy; gayon din, ang Sarili na ang diwa ay dalisay na kamalayan ay waring naroroon sa kalipunan ng katawan at mga pandama, samantalang ang kalipunang iyon ay hindi talaga may kamalayan. Sa bisa ng pagkalapit, ang anyo ng isa ay tila nakikita sa kabila.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Consciousness (Ātman) is distinct from the body-sense aggregate; due to proximity and association, the body seems conscious and the Self seems embodied, just as iron near fire seems to take on fire’s nature without truly becoming fire.
In Śānti Parva’s instruction, Bhīṣma continues his philosophical counsel to Yudhiṣṭhira, using a vivid analogy (fire and heated metal) to clarify how mistaken identification arises between the Self and the body.