Shloka 24
प्रजापतयः देवगणाश्च दिशि-दिशि स्थिताः ऋषयः
Prajāpatis, Deva-Groups, and the Ṛṣis Assigned to the Directions
मत्स्यो यथा स्रोत इवाभिपाती तथा कृतं पूर्वमुपैति कर्म । शुभे त्वसौ तुष्यति दुष्कृते तु नतुष्यते वै परम: शरीरी,जैसे मछली जलके बहावके साथ बह जाती है, उसी प्रकार मनुष्य पहिलेके किये हुए कर्मका अनुसरण करता है। उसे उस कर्मप्रवाहमें बहना पड़ता है; परंतु उस दशामें वह श्रेष्ठ देहधारी जीव शुभ फल मिलनेपर तो संतुष्ट होता है और अशुभ फल प्राप्त होनेपर दुखी हो जाता है (यह उसकी मूढता ही तो है)
matsyo yathā srota iva abhipātī tathā kṛtaṃ pūrvam upaiti karma | śubhe tv asau tuṣyati duṣkṛte tu na tuṣyate vai paramaḥ śarīrī ||
Wika ni Bhīṣma: “Kung paanong ang isda’y dinadala ng agos ng batis, gayon din ang tao’y itinutulak pasulong ng lakas ng mga nagawang dati. Ngunit habang tinatangay sa daloy ng karma, ang sarili na may katawan—bagaman sa katotohanan ay kataas-taasan—ay natutuwa kapag dumarating ang mabuting bunga at nababalisa kapag sumasalubong ang masamang bunga. Ang ganitong pagtugon ang siyang tanda ng pagkalito.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Past actions propel the embodied being like a current carries a fish; wisdom lies in not being mentally elated by pleasant outcomes or crushed by painful ones, recognizing such reactive satisfaction and distress as delusion.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhishma teaches Yudhishthira using a vivid metaphor to explain how beings are driven by prior karma and why one should cultivate equanimity toward the fruits that inevitably arise.