Shloka 15
प्रजापतयः देवगणाश्च दिशि-दिशि स्थिताः ऋषयः
Prajāpatis, Deva-Groups, and the Ṛṣis Assigned to the Directions
प्रजा: सृष्टा मनसा कर्मणा च द्वावेवैती सत्पथौ लोकजुष्टौ । दृष्ट कर्म शाश्वतं चान्तवच्च मनस्त्याग: कारणं नान्यदस्ति
prajāḥ sṛṣṭā manasā karmaṇā ca dvāv evaitī satpathau lokajuṣṭau | dṛṣṭaṃ karma śāśvataṃ cāntavac ca manastyāgaḥ kāraṇaṃ nānyad asti ||
Wika ni Bhishma: Nilalang ni Brahmā ang mga nilalang na may kasamang «isip» at «gawa»; kaya ang dalawang ito ang mga landas ng wastong asal na kinikilalang tama at nilalakaran ng daigdig. Nakikitang may dalawang uri ang gawa—ang isa’y walang kupas at ang isa’y nasisira. Ang gawang umaakay sa kalayaan (moksha) ang tinatawag na walang kupas; ang gawang nagbubunga ng panandaliang ligaya ay nasisira. Ang mapagpasiyang sanhi na nagpapawalang-kupas sa gawa at nakapagdudulot ng pag-abot sa Kataas-taasan ay ang pagtalikod, sa loob ng isip, sa pagnanais sa bunga ng gawa—wala nang iba pang sanhi.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Karma becomes liberative (‘eternal’) not by its outer form but by inner orientation: giving up, in the mind, desire for results. Fruit-desire makes action bind to transient outcomes; renunciation of fruit-desire makes it a means toward the Supreme.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhīṣma explains to the listener that Brahmā fashioned beings with both mind and action, and that right living involves understanding how action divides into binding (perishable) and freeing (eternal) depending on one’s mental attachment to results.