Shloka 163
Adhyāya 199: Karma–Jñāna Causality and the Nirguṇa Brahman
Manu’s Instruction
भविता च विवादोऊत्र तव तेषां च धर्मतः । तब सावित्रीदेवीने मधुर वाणीमें “तथास्तु” कहा। इसके बाद देवीने ब्राह्मणका प्रिय करनेकी इच्छासे यह दूसरा वचन और कहा--:विप्रवर! जहाँ दूसरे श्रेष्ठ ब्राह्मण गये हैं
bhavitā ca vivādo 'tra tava teṣāṃ ca dharmataḥ | tataḥ sāvitrīdevī madhuravāṇyā me "tathāstu" ity uvāca | tataḥ paraṃ devī brāhmaṇasya priyaṃ kartum icchantī idaṃ dvitīyaṃ vacanam apy āha— vipravara! yatra anye śreṣṭhā brāhmaṇā gatāḥ, teṣu svargādiṣu nimnaśreṇīṣu lokeṣu tvaṃ na gamiṣyasi | tubhyaṃ svabhāvasiddhaṃ nirdōṣaṃ brahmapadaṃ prāpsyasi | tvayā mayi yātra prārthanā kṛtā sā paripūrṇā bhaviṣyati | ahaṃ tāṃ paripūrayituṃ yatnaṃ kariṣyāmi | tvaṃ niyamapūrvakam ekāgracitto japaṃ kuru | dharmaḥ svayam tava sevāyāṃ upasthāsyati | kālaḥ mṛtyuś ca yamaś ca api tava nikaṭaṃ upagamiṣyanti, teṣāṃ sarvaiḥ saha iha dharmānukūlo vāda-vivādaś ca bhaviṣyati |
Sabi ni Bhīṣma: “Dito, ayon sa dharma, may lilitaw na pagtatalo sa pagitan mo at nila.” Pagkaraan, ang diyosang Sāvitrī, sa matamis na tinig, ay nagsabi, “Tathāstu—mangyari nawa.” At dahil nais niyang ipagkaloob sa brāhmaṇa ang pinakamamahal nito, muling nagsalita ang diyosa ng ikalawang pangako: “O pinakamainam sa mga brāhmaṇa! Hindi ka tutungo sa mga mas mababang daigdig na nagsisimula sa langit—yaong mga hantungan na pinuntahan ng iba pang dakilang brāhmaṇa. Makakamtan mo ang Brahman-pada, ang kalagayang Brahman na likás na nakatindig sa sariling kadalisayan, walang dungis at walang kapintasan. Ang hiling na iniharap mo sa akin dito ay matutupad; pagsisikapan kong ganapin ito. Isagawa mo ang japa nang may isip na nakatuon at sumusunod sa mga disiplina. Si Dharma mismo ang darating upang maglingkod sa iyo. Lalapit din sa iyo si Kāla (Panahon), si Mṛtyu (Kamatayan), at si Yama; at dito magkakaroon ng pagtatalong naaayon sa dharma kasama nilang lahat.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage elevates disciplined spiritual practice (niyama and one-pointed japa) as a means to the highest goal—faultless brahmapada—surpassing even meritorious heavenly worlds. It also frames ethical truth as something that can withstand scrutiny: dharma itself, along with cosmic forces like Time, Death, and Yama, becomes the arena and standard for a righteous debate.
Bhishma recounts that Savitri grants assent (“tathāstu”) and then offers a further boon to a brahmin: he will not go to lesser celestial realms but will attain the pure Brahman-state. She instructs him to practice japa with disciplined concentration, promising that Dharma—and even Kāla, Mṛtyu, and Yama—will come near, leading to a dharma-aligned disputation.