Shloka 42
मनु-उपदेशः — भूत-उत्पत्ति, इन्द्रिय-निवृत्ति, तथा पर-स्वभाव-विवेकः
Manu’s Instruction on Elemental Origination, Sense-Withdrawal, and Discrimination of the Supreme Nature
इन्द्रियैस्तु प्रदीपार्थ कुरुते बुद्धिसप्तमै: । निर्विचेष्टेरजानद्धिः परमात्मा प्रदीपवत्
indriyaistu pradīpārthaṃ kurute buddhisaptamaiḥ | nirviceṣṭerajānaḍḍhiḥ paramātmā pradīpavat ||
Wika ni Bhīṣma: Ang Kataas-taasang Sarili, bagama’t hindi kumikilos at hindi “nakaaalam” sa paraang gaya ng mga kasangkapan, ay ginagawang tila ilawan ang mga pandama upang magbigay-liwanag sa pamamagitan ng pitong-bahaging sangkap—ang isip at talino kasama ng mga pandama. Gaya ng ilaw na inilalagay sa loob ng banga at ang liwanag nito’y lumalaganap sa mga siwang ng banga upang makilala ang mga bagay, gayon din ang Paramātman na nananahan sa loob ng katawan: sa pamamagitan ng mga kakayahang ito na kung tutuusin ay walang sariling galaw at kaalaman, ipinadaranas at ipinauunawa Niya ang lahat ng bagay.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Consciousness (Paramātman) is the inner illuminator: the senses, mind, and intellect are inert instruments that function like openings for a lamp’s light. Knowing and experience occur because the Self ‘lights up’ these faculties, not because the faculties are independently conscious.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and liberation-oriented wisdom. Here he uses a vivid metaphor (lamp inside a pot) to explain how the inner Self enables cognition through the bodily instruments, supporting a teaching on the distinction between the Self and the psycho-physical apparatus.