Shloka 32
मनु-उपदेशः — भूत-उत्पत्ति, इन्द्रिय-निवृत्ति, तथा पर-स्वभाव-विवेकः
Manu’s Instruction on Elemental Origination, Sense-Withdrawal, and Discrimination of the Supreme Nature
अथ यद् दुःखसंयुक्तमप्रीतिकरमात्मन: । प्रवृत्त रज इत्येव तन्न संरभ्य चिन्तयेत्
atha yad duḥkhasaṃyuktam aprītikaram ātmanaḥ | pravṛttaṃ raja ity eva tan na saṃrabhya cintayet ||
Wika ni Bhīṣma: Kapag sa loob ng isipan ay sumibol ang isang kalagayang nakaugnay sa dalamhati at nagdudulot ng panloob na di-kasiyahan, dapat itong kilalanin lamang bilang pag-igting ng rajas (ang gunang pinakikilos ng pagnanasa at pagkabalisa). Kaya sa pagharap sa gayong pighati, huwag guluhin ang isip sa balisang pag-iisip; sapagkat ang pag-aalala ay lalo lamang nagpapalaki ng pagdurusa.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Sorrowful, displeasing mental states should be identified as the rise of rajas; instead of feeding them with anxious rumination, one should remain unagitated, since worry intensifies suffering.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on inner discipline and ethical living; here he gives a practical diagnostic: recognize distress as a guṇa-driven movement (rajas) and avoid reactive worry.