Shloka 12
धर्मसूक्ष्मे त्यागप्रधान्यविचारः
Subtle Dharma and the Primacy of Renunciation
इस जगत्में बहुत-से तपस्या और स्वाध्यायमें लगे हुए धर्मात्मा पुरुष देखे जाते हैं तथा ऋषि तो तपस्वी होते ही हैं। इन सबको सनातन लोकोंकी प्राप्ति होती है ।। अजातशत्रवो धीरास्तथान्ये वनवासिन: । अरण्ये बहवश्चैव स्वाध्यायेन दिवं गता:,कितने ही ऐसे धीर पुरुष हैं, जिनके शत्रु पैदा ही नहीं हुए। ये तथा और भी बहुत-से वनवासी हैं, जो वनमें स्वाध्याय करके स्वर्गलोकमें चले गये हैं
ajātaśatravo dhīrās tathānye vanavāsinaḥ | araṇye bahavaś caiva svādhyāyena divaṃ gatāḥ ||
Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “Sa daigdig na ito, maraming matatatag na taong matuwid ang nakikitang nakatuon sa pag-aayuno at pagninilay (tapas) at sa banal na pag-aaral (svādhyāya). Ang mga ṛṣi ay mga asceta na nga. Lahat sila’y nagkakamit ng mga walang-hanggang daigdig. Mayroon ding maraming lalaking matapang at matatag na ni hindi nagkakaroon ng kaaway, at marami pang naninirahan sa gubat; sa ilang, sa pamamagitan ng disiplina ng svādhyāya, nakarating sila sa langit.”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse highlights svādhyāya (disciplined sacred study) and a life of restraint—often in seclusion—as a dharmic path that yields spiritual merit and higher realms. It also praises the ethical ideal of being ‘ajātaśatru’, one who creates no enmity.
In the Śānti Parva’s inquiry into dharma, Yudhiṣṭhira points to examples of calm, harmless, forest-dwelling practitioners who, through study and austerity, attained heavenly worlds—supporting a discussion on righteous conduct beyond warfare.