Shloka 231
ध्यानयोगवर्णनम्
Description of the Path of Meditation
यदा न रूप॑ न स्पर्शो नोष्मभावश्नल पञज्चके । तदा शान्ते शरीराग्नौ देहत्यागे न नश्यति
yadā na rūpaṃ na sparśo noṣmabhāvaś ca pañcake | tadā śānte śarīrāgnau dehatyāge na naśyati ||
Wika ni Bharadvāja: “Kapag sa limang-bahaging kabuuan ng karanasang pangkatawan ay wala na ang anyo, wala na ang haplos, at wala na ang init—kapag ang apoy ng katawan ay napayapa na—sa sandaling iwan ang katawan, ang sarili ay hindi napaparam. Ipinahihiwatig ng aral na ito na ang kamatayan ay pagbabago lamang ng kalagayan ng katawan at ng mga damdamin nito, hindi pagwasak sa nananatiling simulain na sumasaksi sa mga iyon.”
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that when bodily sensations and vital heat cease and the body’s sustaining fire is pacified, the abandonment of the body does not imply the destruction of the self; what ends is the bodily apparatus, not the imperishable witness.
In Śānti Parva’s instructional setting, Bharadvāja is presenting a doctrinal explanation about death and the relation between the body’s sensory functions and the enduring self, emphasizing non-perishing at the time of dehatyāga.