Shloka 32
सत्य–अनृत, प्रकाश–तमस्, स्वर्ग–नरक विवेचनम्
Truth and Untruth as Light and Darkness; Svarga and Naraka as Ethical Consequences
अदृश्याय त्वगम्याय कः प्रमाणमुदाहरेत् । सिद्धानां देवतानां च यदा परिमिता गति:,ऋषियोंने विविध शास्त्रोंमें तीनों लोकों और समुद्रोंके विषयमें तो कुछ निश्चित प्रमाण बताया भी है; परंतु जो दृष्टिसे परे हैं और जहाँतक इन्द्रियोंकी पहुँच नहीं है, उस परमात्माका परिमाण कोई कैसे बतायेगा? आखिर इन सिद्धों और देवताओंका ज्ञान भी तो परिमित ही है
adṛśyāya tv-agamyāya kaḥ pramāṇam udāharet | siddhānāṃ devatānāṃ ca yadā parimitā gatiḥ ||
Wika ni Bharadvāja: “Para sa Yaong di-nakikita at lampas sa abot ng mga pandama, sino ang makapagsasabi ng anumang sukat o tiyak na patunay? Maging ang saklaw ng kaalaman ng mga Siddha at ng mga diyos ay may hangganan; paano pa maipahahayag ang ‘sukat’ ng Kataas-taasang Sarili?”
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
That the Supreme Reality (beyond sight and sensory reach) cannot be quantified or proven by ordinary measures of knowledge; even exalted beings like Siddhas and gods possess only limited cognitive range.
In a philosophical exchange within the Śānti Parva, Bharadvāja challenges attempts to define or measure the transcendent Self, arguing that finite knowers cannot set a ‘measure’ for what is intrinsically beyond sensory and conceptual grasp.