Shloka 11
सत्य–अनृत, प्रकाश–तमस्, स्वर्ग–नरक विवेचनम्
Truth and Untruth as Light and Darkness; Svarga and Naraka as Ethical Consequences
भूगुरुवाच (नारायणो जगमन्मूर्तिरन्तरात्मा सनातन: । कूटस्थो$क्षर अव्यक्तो निर्लेपो व्यापक: प्रभु: ।।
bhīṣma uvāca |
bhṛgur uvāca—nārāyaṇo jaganmanmūrtir antarātmā sanātanaḥ |
kūṭastho ’kṣara avyaktō nirlepo vyāpakaḥ prabhuḥ ||
prakṛteḥ parato nityam indriyair apy agocaraḥ |
sa sisṛkṣuḥ sahasrāṃśād asṛjat puruṣaṃ prabhuḥ ||
mānaso nāma vikhyātaḥ śrutapūrvo maharṣibhiḥ |
anādinidhano devas tathābhedyo ’jarāmaraḥ ||
Wika ni Bhīṣma: Ipinahayag ni Bhrigu—si Nārāyaṇa ang mismong anyo ng sansinukob, ang panloob na Sarili (antarātman) ng lahat ng nilalang, at ang walang hanggang Purusha. Siya ang di-nagbabago (kūṭastha), di-nasisira, di-nahahayag (avyakta), di-nadudungisan ng mga guna, sumasaklaw sa lahat, at ang Panginoong Makapangyarihan—laging lampas sa Prakṛti at di-maabot ng mga pandama. Nang sumibol sa Kanya ang pasya ng paglikha, mula sa isang ikasanlibong bahagi ng Kanyang sarili ay nilikha Niya ang isang ‘Purusha’ na unang narinig ng mga dakilang rishi at nakilala bilang Mānasa (isip-sinilang) na Purusha. Ang sinaunang diyos na isip-sinilang na iyon ay walang simula at walang wakas, di-malalapastangan, di-tumatanda, at di-namamatay.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a Vedāntic vision of the Supreme: Nārāyaṇa is the inner Self of all, untouched and unmanifest, beyond material nature and sensory grasp, yet the sovereign source from whom creation proceeds.
Within Bhīṣma’s discourse, a citation of Bhṛgu describes how, when the Lord willed creation, He emanated a cosmic ‘Person’—the Mānasa Puruṣa—known to ancient seers as a primordial, deathless principle.