Shloka 7
जनक-राज्ञः मौण्ड्य-परिव्रज्या-विवादः
Janaka’s Renunciation Questioned; Discourse on Dāna and Detachment
कहते हैं, एक दिन राजा जनकपर मूढ़ता छा गयी और वे धन, संतान, स्त्री, नाना प्रकारके रत्न, सनातन मार्ग और अग्निहोत्रका भी त्याग करके अकिंचन हो गये। उन्होंने भिक्षुवृत्ति अपना ली और वे मुट्टीभर भुना हुआ जौ खाकर रहने लगे। उन्होंने सब प्रकारकी चेष्टाएँ छोड़ दीं। उनके मनमें किसीके प्रति ईष्याका भाव नहीं रह गया था। इस प्रकार निर्भय स्थितिमें पहुँचे हुए अपने स्वामीको उनकी भायने देखा और उनके पास आकर कुपित हुई उस मनस्विनी एवं प्रिय रानीने एकान्तमें यह युक्तियुक्त बात कही-- ॥। ४-- ६।। कथमुत्सृज्य राज्यं स्वं धनधान्यसमन्वितम् । कापालीं वृत्तिमास्थाय धानामुष्टि्न ते वर:,“राजन! आपने धन-धान्यसे सम्पन्न अपना राज्य छोड़कर यह खपड़ा लेकर भीख माँगनेका धंधा कैसे अपना लिया? यह मुट्ठी भर जौ आपको शोभा नहीं दे रहा है
katham utsṛjya rājyaṁ svaṁ dhana-dhānya-samanvitam | kāpālīṁ vṛttim āsthāya dhānāmuṣṭiṁ te vara ||
rājan! āpane dhana-dhānya-se sampanna apnā rājya choṛkar yaha khapaṛā lekar bhīkha māṅgne kā dhanda kaise apnā liyā? yaha muṭṭhī-bhar jau āpko śobhā nahīṁ de rahā hai |
Isinasalaysay na minsang nalambungan ng kamangmangan si Haring Janaka; tinalikuran niya ang yaman, mga anak, asawa, sari-saring hiyas, ang walang hanggang landas ng dharma, at maging ang paghahandog na Agnihotra, at naging isang taong walang pag-aari. Pinili niya ang pamumuhay sa limos at nabubuhay sa pagkain ng isang dakot na inihaw na sebada. Iniwan niya ang lahat ng pagkilos at pagsisikap; wala nang naiwan sa kanyang puso na inggit kaninuman. Nang makita ng reyna ang kanyang panginoon na nakarating sa gayong kalagayang walang takot, lumapit siya; nagngangalit ngunit may katinuan, ang mahal at matatag na reyna ay nagsalita nang sarilinan ng makatuwirang pananalita: “Paano mo naiwaksi ang sarili mong kahariang sagana sa yaman at butil, at tinanggap ang buhay-pulubi na may mangkok na bungo? O Hari, ang dakot na inihaw na sebadang ito’y hindi nababagay sa iyo.”
अजुन उवाच
Educational Q&A
The verse introduces the ethical problem of renunciation: whether abandoning external power and prosperity is truly dharmic, especially for a king. It prompts reflection on the difference between outward asceticism and inner detachment, and whether one can (or should) reconcile responsibility with freedom from possessiveness.
Janaka has reportedly given up his prosperous kingdom and adopted a beggar’s livelihood, living on a handful of roasted grain. His queen, disturbed by this reversal of royal station, privately challenges him, questioning how such a life could be appropriate for him.