Shloka 18

तृष्णार्तिप्रभवं दु:खं दुःखार्तिप्रभवं सुखम्‌ । सुखात्‌ संजायते दु:खं दुःखमेवं पुनः:पुन:,संसारमें विषयोंकी तृष्णासे जो व्याकुलता होती है, उसीका नाम दुःख है और उस दुःखका विनाश ही सुख है। उस सुखके बाद (पुनः कामनाजनित) दुःख होता है। इस प्रकार बारंबार दुःख ही होता रहता है

tṛṣṇārtiprabhavaṃ duḥkhaṃ duḥkhārtiprabhavaṃ sukham | sukhāt saṃjāyate duḥkhaṃ duḥkhamevaṃ punaḥ punaḥ ||

Wika ng Brahmana: “Ang pagdurusa ay isinilang mula sa pighating dulot ng pagnanasa; ang kaligayahan ay isinilang mula sa pagkapawi ng pighating iyon. Ngunit mula sa kaligayahan, muling sumisibol ang pagdurusa—kaya sa pag-iral sa daigdig, paulit-ulit na bumabalik ang pagdurusa.”

तृष्णाthirst, craving
तृष्णा:
Karta
TypeNoun
Rootतृष्णा
FormFeminine, Nominative, Singular
आर्तिdistress, affliction
आर्ति:
Karta
TypeNoun
Rootआर्ति
FormFeminine, Nominative, Singular
प्रभवम्arising from, originating in
प्रभवम्:
Karma
TypeAdjective
Rootप्रभव
FormNeuter, Accusative, Singular
दुःखम्sorrow, suffering
दुःखम्:
Karma
TypeNoun
Rootदुःख
FormNeuter, Accusative, Singular
दुःखsuffering
दुःख:
Karta
TypeNoun
Rootदुःख
FormNeuter, Nominative, Singular
आर्तिdistress
आर्ति:
Karta
TypeNoun
Rootआर्ति
FormFeminine, Nominative, Singular
प्रभवम्arising from
प्रभवम्:
Karma
TypeAdjective
Rootप्रभव
FormNeuter, Accusative, Singular
सुखम्happiness, ease
सुखम्:
Karma
TypeNoun
Rootसुख
FormNeuter, Accusative, Singular
सुखात्from happiness
सुखात्:
Apadana
TypeNoun
Rootसुख
FormNeuter, Ablative, Singular
संजायतेis born, arises
संजायते:
TypeVerb
Rootसम् + √जन्
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada
दुःखम्suffering
दुःखम्:
Karta
TypeNoun
Rootदुःख
FormNeuter, Nominative, Singular
दुःखम्suffering
दुःखम्:
Karta
TypeNoun
Rootदुःख
FormNeuter, Nominative, Singular
एवम्thus, in this way
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः

ब्राह्मण उवाच

B
brāhmaṇa (the speaker)

Educational Q&A

Craving (tṛṣṇā) produces distress, which is experienced as suffering; what people call happiness is often only the temporary relief from that distress. Because new desires arise after relief, the cycle of duḥkha repeats in saṃsāra unless craving is understood and restrained.

In Śānti Parva’s instructional discourse, a Brahmin speaker delivers a reflective teaching on the psychology of desire: how longing for objects creates agitation, how relief is mistaken for lasting happiness, and how this leads back to renewed suffering.