Shloka 15
यह शरीर भी मेरा नहीं अथवा सारी पृथ्वी भी मेरी नहीं है। ये सब वस्तुएँ जैसी मेरी हैं, वैसी ही दूसरोंकी भी हैं। ऐसा सोचकर इनके लिये मेरे मनमें कोई व्यथा नहीं होती। इसी बुद्धिको पाकर न मुझे हर्ष होता है, न शोक ।। यथा काष्ठ॑ च काष्ठं च समेयातां महोदधौ । समेत्य च व्यपेयातां तद्धद्भूत्समागम:,जिस प्रकार समुद्रमें बहते हुए दो काष्ठ कभी-कभी एक-दूसरेसे मिल जाते हैं और मिलकर फिर अलग हो जाते हैं, उसी प्रकार इस लोकमें प्राणियोंका समागम होता है
yaḥ śarīro 'pi me naiva athavā sarvā pṛthivī 'pi me naiva | etāni sarvāṇi vastūni yathā mama tathāpareṣām api | iti matvā na me teṣu manaḥkhedo bhavati | etāṃ buddhiṃ prāpya na me harṣo na śoko bhavati || yathā kāṣṭhaṃ ca kāṣṭhaṃ ca sameyātāṃ mahodadhau | sametya ca vyapeyātāṃ tadvad bhūta-samāgamaḥ ||
“Ang katawang ito’y hindi tunay na akin; ni ang buong daigdig ay hindi rin akin. Ang lahat ng bagay na ito, kung paanong wari’y akin, gayon din naman ay sa iba. Sa pag-iisip nang ganito, hindi sumasakit ang aking loob dahil sa mga ito. Nang makamtan ko ang ganitong pagkaunawa, hindi ako nalulunod sa tuwa ni nalulugmok sa dalamhati. Gaya ng dalawang piraso ng kahoy na inanod sa malawak na karagatan—minsa’y nagtatagpo, at pagkatagpo’y muling naghihiwalay—ganyan din sa mundong ito ang pagsasama-sama ng mga nilalang.”
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
The verse teaches non-attachment and equanimity: neither the body nor possessions are truly ‘mine’; recognizing shared, impermanent ownership dissolves distress, and one remains free from both elation and grief.
A Brahmin speaker explains a contemplative insight to illustrate why he does not suffer over loss or change, using the image of two logs meeting and separating in the ocean to describe the temporary nature of human relationships and worldly associations.