Shloka 4
Adhyāya 174: Karma as an inescapable companion (कर्मानुगमन-उपदेश)
उसी समय दिव्य-धेनु दक्षकन्या सुरभिदेवी वहाँ आकर आकाशगमें ठीक चिताके ऊपर खड़ी हो गयीं ।। तस्या वक्त्राच्च्युत: फेन: क्षीरमिश्रस्तदानघ । सो5पतदू वै ततस्तस्यां चितायां राजधर्मण:,अनघ! उनके मुखसे जो दूधमिश्रित फेन झरकर गिरा, वह राजधर्माकी उस चितापर पड़ा
tadā divyā dhenur dakṣakanyā surabhīdevī tatra āgatya ākāśe samyak citāyā upari tiṣṭhati sma | tasyā vaktrāc cyutaḥ phenaḥ kṣīramiśras tadānagha | so ’patad vai tataḥ tasyāṃ citāyāṃ rājadharmaṇaḥ, anagha |
Noon ding iyon, dumating ang banal na baka na si Surabhī—anak ni Dakṣa—at tumindig sa himpapawid, tuwirang nasa ibabaw ng puneraryong pira. Mula sa kanyang bibig ay tumulo ang bula na may halong gatas; at ang bula-gatas na iyon ay bumagsak sa pira ng haring sumasagisag sa rājadharma (dharma ng paghahari). Ipinahihiwatig ng pangyayaring ito na ang matuwid na paghahari ay pinararangalan hindi lamang ng tao kundi maging ng mga nilalang na makalangit, na wari’y ang sansinukob mismo ang naghahandog ng isang pagpapabanal sa buhay na ginugol sa tungkulin.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Rājadharma—righteous rule grounded in duty and protection of subjects—has a sanctifying power recognized beyond human society; the divine tribute symbolizes that ethical kingship aligns with cosmic order and is worthy of reverence.
As a king associated with rājadharma lies on the funeral pyre, the celestial cow Surabhī appears in the sky above it, and milk-mixed foam from her mouth falls onto the pyre, functioning like a divine offering or consecration.