Shloka 753
Adhyāya 166: Kṛtaghna-doṣa (कृतघ्नदोषः) — the fault of ingratitude and the limits of expiation
मांसं मूत्रं पुरीषं च प्राश्य संस्कारमर्हति । अनास्तिक पुरुषोंके लिये एक गोदानमात्र ही प्रायश्चित्त बतलाया गया है। कुत्ते, सूअर, मनुष्य, मुर्गे और गदहेके मांस और मल-मूत्र खा लेनेपर द्विजका पुनः संस्कार होना चाहिये
bhīṣma uvāca | māṁsaṁ mūtraṁ purīṣaṁ ca prāśya saṁskāram arhati |
Sinabi ni Bhishma: “Kung ang isang ‘dalawang-ulit na isinilang’ (dvija) ay kumain ng laman, ihi, o dumi, siya’y mananagot sa muling pagtatalaga sa pamamagitan ng itinakdang mga ritwal ng paglilinis. Sa ganitong diwa, binibigyang-diin ng aral na ang sinadyang paglabag sa kadalisayan at pananampalataya—lalo na yaong kaugnay ng marurumi o ipinagbabawal na bagay—ay hindi dapat ituring na munting pagkukulang; kailangan nito ang pormal na pagtubos at ang pagpapanumbalik ng katayuang dharmiko sa pamamagitan ng disiplina ng ritwal. Idinaragdag pa ng paliwanag na para sa isang nāstika (di-naniniwala), isang kaloob na baka lamang ang sinasabing pagtubos; at na ang pagkain ng laman o karumihan (dumi/ihi) ng mga hayop gaya ng aso, baboy, tao, tandang, at asno ay nag-uutos na ang dvija ay muling sumailalim sa saṁskāra.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage teaches that serious violations of purity norms—especially consuming forbidden or impure substances—require formal expiation and restorative rites (saṁskāra) to re-establish dharmic eligibility; it also notes a specific expiation (cow-gift) in the case of a nāstika.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma, Bhishma is advising Yudhishthira about rules of conduct and expiation, specifying what purification is required when a dvija consumes impure substances and mentioning related expiations for particular cases.