Shloka 7
Adhyāya 166: Kṛtaghna-doṣa (कृतघ्नदोषः) — the fault of ingratitude and the limits of expiation
यो वैश्य: स्याद् बहुपशुर्हीनक्रतुरसोमप: । कुट॒म्बात् तस्य तद् वित्तं यज्ञार्थ पार्थिवो हरेत्,यदि धर्मात्मा राजाके रहते हुए किसी यज्ञकर्ताका, विशेषतः ब्राह्मणका यज्ञ धनके बिना अधूरा रह जाय--उसके एक अंशकी पूर्ति शेष रह जाय तो राजाको चाहिये कि उसके राज्यमें जो बहुत पशुओं तथा वैभवसे सम्पन्न वैश्य हो, यदि वह यज्ञ तथा सोमयागसे रहित हो तो उसके कुटुम्बसे उस धनको यज्ञके लिये ले ले
yo vaiśyaḥ syād bahupaśur hīnakratur asomapāḥ | kuṭumbāt tasya tad vittaṃ yajñārthaṃ pārthivo haret, yadi dharmātmā rājā ||
Wika ni Bhishma: Kung sa kaharian ay may isang Vaiśya na maraming baka at sagana sa yaman, ngunit salat sa pagsasagawa ng mga handog at hindi nakikibahagi sa Soma-yajña, at kung ang isang yajña—lalo na yaong sa isang Brahmanang karapat-dapat—ay maiwang hindi natatapos dahil sa kakulangan ng salapi, maaaring kunin ng haring matuwid ang kinakailangang yaman mula sa sambahayan ng taong iyon upang matapos ang yajña. Ang diwa nito: ang kapangyarihan ng hari ay hindi para sa pansariling pakinabang, kundi upang itaguyod ang dharma sa pamamagitan ng pagpapanatili ng mga tungkuling banal at pangmadla, kahit pa sa sapilitang paniningil mula sa mga hindi tumutulong dito.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A righteous king may compel the wealthy—especially those who neglect sacrificial and communal religious duties—to contribute resources so that essential yajñas are not left incomplete. Coercion is justified only as an instrument of dharma, not personal enrichment.
In Bhīṣma’s instruction on rāja-dharma in the Śānti Parva, he outlines a policy: when a sacrifice lacks funds, the king may obtain the required wealth from a prosperous Vaiśya’s household if that person is not engaged in yajñas, thereby ensuring the ritual and social order is maintained.