Shloka 1619
Gautama’s Flight, the Enchanted Grove, and the Arrival of Rājadharma
Nāḍījaṅgha
इस प्रकार श्रीमह्या भारत शान्तिपवकि अन्तर्गत आपद्धर्मपर्वमें तपस्याकी प्रशंयाविषयक एक सौ इकसठवाँ अध्याय पूरा हुआ
iti prakāraḥ śrīmahābhārate śāntiparvaṇi antar-gate āpaddharmaparvaṇi tapasyā-praśaṃsā-viṣayakaḥ eka-śata-eka-ṣaṣṭitamaḥ adhyāyaḥ samāptaḥ
Sa gayon, sa Śrī Mahābhārata, sa loob ng Śānti Parvan—lalo na sa Āpaddharma Parvan (dharma sa panahon ng kagipitan)—nagtatapos ang ika-isang daan at animnapu’t isang kabanata, na nakatuon sa pagpupuri sa tapas (mahigpit na pagdidisiplina at pagpipigil sa sarili). Nanatiling ang balangkas ng salaysay ay ang pagtuturo ni Bhīṣma, na nagmamarka sa pagwawakas ng isang yunit ng aral na nagtataguyod ng pagpipigil sa sarili bilang matatag na puwersang etikal kapag ang karaniwang pamantayan ay nasusubok.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The chapter’s framing emphasizes the commendation of tapas—disciplined austerity and self-restraint—as a sustaining ethical power, especially relevant to āpaddharma where one must preserve inner integrity and right intention when normal social rules are under pressure.
This verse functions as a colophon: it announces the completion of the 161st chapter within the Āpaddharma section of the Śānti Parva, presented in the larger setting of Bhīṣma’s instruction.