Shloka 11
Adhyāya 159 — Dāna–Dakṣiṇā, Āpaddharma Measures, and Prāyaścitta Classifications
साहसानां च सर्वेषामकार्याणां क्रियास्तथा । पराये धनका अपहरण
bhīṣma uvāca | sāhasānāṃ ca sarveṣām akaryāṇāṃ kriyās tathā | parāye dhanaka-apaharaṇam, parāyī-strīṣu prati balātkāraḥ, vāg-vegaḥ, mano-vegaḥ, nindāyāḥ viśeṣa-pravṛttiḥ, jananendriya-vegaḥ, udara-vegaḥ, mṛtyoḥ bhayaṅkara-vegaḥ (ātmahatyā), īrṣyāyāḥ prabala-vegaḥ, mithyāyāḥ durjaya-vegaḥ, anivārya-rasanendriya-vegaḥ, duḥsaha-śrotrendriya-vegaḥ, ghṛṇā, sva-praśaṃsāyai baḍha-baḍhakar vākya-racanā, matsaratā, pāpam, duṣkara-karmeṣu pravṛttiḥ, na kartavyaṃ karma kartum—etad sarvaṃ lobha-hetukam || jātau bālye ca kaumāre yauvana cāpi mānavāḥ nityaṃ gambhīra-toyābhir āpagābhir ivodadhiḥ | kuruśreṣṭha! janma-kāle bālye kaumāre yauvana-sthāyāṃ ca yena hetunā manuṣyāḥ sva-duṣkarmāṇi tyaktum na śaknuvanti, yo vṛddhe ’pi na jīryati, sa eva lobhaḥ | yathā gambhīra-toyā bahvyo nadyaḥ samāgatā api sāgaraṃ na pūrayanti, tathā bahu-dravya-lābhe ’pi lobhasya udaraṃ kadācid na pūryate |
Sinabi ni Bhīṣma: “Ang lahat ng padalus-dalos na pakikipagsapalaran at lahat ng gawaing hindi dapat gawin ay nagmumula sa kasakiman. Dahil sa kasakiman, inaagaw ng tao ang yaman ng iba, nilalapastangan ang asawa ng iba, at itinutulak ng mararahas na bugso ng salita at isip; nagiging lalo siyang mahilig manira sa kapwa. Dahil dito, itinataboy siya ng pagnanasa at ng tiyan; tinatangay siya ng nakapanghihilakbot na bugso patungo sa kamatayan mismo (pagpapatiwakal o pagwasak sa sarili); dinadala siya ng malakas na inggit; napapailalim siya sa halos di-madaig na puwersa ng kasinungalingan; napipilit siya ng pagnanasa ng dila at ng walang-kabusugang paghahangad ng tainga; nahuhulog siya sa poot, nagbubunyi ng labis upang purihin ang sarili, nagiging mapanibugho at mainggitin, lumilihis sa kasalanan, at sumusuong sa mahihirap at ipinagbabawal na gawain—tunay na ang kasakiman ang sanhi ng lahat ng ito. O pinakamainam sa mga Kuru, mula pagsilang hanggang pagkabata, pagdadalaga/pagbibinata at kabataan, kasakiman ang dahilan kung bakit hindi maiwan ng tao ang masasamang gawa; at kahit sa katandaan ay hindi ito kumukupas. Gaya ng dagat na hindi napupuno kahit maraming malalalim na ilog ang dumadaloy rito, gayon din, gaano man karami ang makamit, ang tiyan ng kasakiman ay hindi kailanman nasisiyahan.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Greed (lobha) is presented as the root cause behind a wide spectrum of unethical and self-destructive behaviors—violence, theft, sexual violation, slander, lying, envy, spite, and compulsive indulgence. It is portrayed as inherently insatiable, never satisfied by increased gain.
In the Shanti Parva’s instruction section, Bhishma addresses Yudhiṣṭhira (called ‘best of the Kurus’) and explains the moral danger of greed. He lists the impulses and crimes it generates and reinforces the point with a simile: like the ocean that is not filled by many rivers, greed is not filled by many acquisitions.