Shloka 1
Adhyāya 159 — Dāna–Dakṣiṇā, Āpaddharma Measures, and Prāyaścitta Classifications
इस प्रकार श्रीमह्ा भारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत आपद्धार्मपर्वमें पवन-शाल्मलिसंवादविषयक एक सौ सत्तावनवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ १५७ ॥। ऑपनऔक्रात बछ। अ्-क्ज अष्टपञ्चाशर्दाधिकशततमो& ध्याय: समस्त अनर्थोका कारण लोभको बताकर उससे होनेवाले विभिन्न पापोंका वर्णन तथा श्रेष्ठ महापुरुषोंके लक्षण युधिछिर उवाच पापस्य यदधिष्ठानं यतः पापं प्रवर्तते । एतदिच्छाम्यहं श्रीतुं तत््वेन भरतर्षभ,युधिष्ठिरने पूछा--भरतश्रेष्ठ! मैं यथार्थरूपसे यह सुनना चाहता हूँ कि पापका अधिष्ठान क्या है और किससे उसकी प्रवृत्ति होती है?
Yudhiṣṭhira uvāca: pāpasya yad adhiṣṭhānaṃ yataḥ pāpaṃ pravartate | etad icchāmy ahaṃ śrotuṃ tattvena bharatarṣabha ||
Sa ganitong paraan natapos ang ika-isang daan at limampu’t pitong kabanata ng Āpaddharma sa loob ng Śānti Parva ng Śrī Mahābhārata, tungkol sa pag-uusap nina Pavana at ng punong Śālmalī. Ngayon ay nagsisimula ang ika-isang daan at limampu’t walong kabanata: itinatampok ang “kasakiman” bilang sanhi ng lahat ng kapahamakan, inilalarawan ang iba’t ibang kasalanang nagmumula rito, at ang mga tanda ng pinakadakilang mga tao. Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “O toro sa angkan ng Bharata, nais kong marinig sa katotohanan: ano ang pinakapundasyon na kinatatayuan ng kasalanan, at mula saan ito sumisibol at kumikilos?”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames a foundational ethical inquiry: sin is not treated as random but as having an identifiable ‘seat’ (adhiṣṭhāna) and a causal source. It sets up a discussion on the inner roots—such as desire, greed, delusion, or lack of restraint—that generate wrongful action.
In the Śānti Parva’s instructional setting, Yudhiṣṭhira respectfully questions an elder/teacher addressed as ‘Bharatarṣabha,’ asking for a precise explanation of where sin is grounded and what triggers its activity, introducing the chapter’s moral analysis.