Shloka 92
Śaraṇāgata-Atithi-Dharma in the Kapota Narrative (कपोत-आख्यानम्—शरणागतधर्मः)
Devanagari script
भीष्म उवाच एवमुक््त्वा निववृते मातड्र: कौशिकं तदा । विश्वामित्रो जहारैव कृतबुद्धि: श्वजाघनीम्,भीष्मजी कहते हैं--युधिष्ठि!! ऐसा कहकर चाण्डाल मुनिको मना करनेके कार्यसे निवृत्त हो गया। विश्वामित्र तो उसे लेनेका निश्चय कर चुके थे; अतः कुत्तेकी जाँघ ले ही गये
Translation
Sinabi ni Bhīṣma: “Pagkasabi niyon, ang Mātanga (ang Caṇḍāla) ay tumigil na noon sa pagpigil kay Kauśika (Viśvāmitra). Ngunit si Viśvāmitra, na matatag na ang pasya, ay kinuha nga ang hita ng aso at dinala.”
Word by Word
भीष्मःBhishma
भीष्मः:
Karta
TypeNoun
Rootभीष्म
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
एवम्thus
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
TypeVerb
Rootवच्
FormAbsolutive (Gerund), क्त्वा
निववृतेdesisted/withdrew
निववृते:
TypeVerb
Rootवृत्
FormPerfect, 3rd, Singular, Atmanepada, नि
मातङ्गःMatanga (the outcaste/Chandala sage)
मातङ्गः:
Karta
TypeNoun
Rootमातङ्ग
FormMasculine, Nominative, Singular
कौशिकम्Kaushika (Vishvamitra)
कौशिकम्:
Karma
TypeNoun
Rootकौशिक
FormMasculine, Accusative, Singular
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
विश्वामित्रःVishvamitra
विश्वामित्रः:
Karta
TypeNoun
Rootविश्वामित्र
FormMasculine, Nominative, Singular
जहारtook away/seized
जहार:
TypeVerb
Rootहृ
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
कृतबुद्धिःhaving resolved/with firm decision
कृतबुद्धिः:
TypeAdjective
Rootकृतबुद्धि
FormMasculine, Nominative, Singular
श्वजाघनीम्a dog's thigh (meat)
श्वजाघनीम्:
Karma
TypeNoun
Rootश्वजाघनी
FormFeminine, Accusative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes